Elektrik üretim yatırımları için verilen acele kamulaştırma kararları, çoğu zaman geniş bir alanı değil, tek bir parseli hedefler. Eskişehir ili Çifteler ilçesi Eminekin Mahallesi'nde yer alan 1120 parsel için depolamalı güneş enerjisi santrali amacıyla alınan karar da bu tiptedir. Tek parsel söz konusu olduğunda malik çoğunlukla süreçle tek başına karşılaşır ve kararı geç öğrenme riski en yüksek gruptadır.
Acele Kamulaştırma Neden Farklıdır?
Olağan kamulaştırmada idare önce kamu yararı kararı alır, tapuya şerh koydurur, uzlaşma görüşmesine çağırır ve ancak bundan sonra bedel tespiti ile tescil davası açar. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesindeki acele usulde ise sıralama değişir: mahkemeden alınan kıymet takdiri ve tespit edilen bedelin bankaya yatırılması üzerine taşınmaza el konulabilir, mülkiyetin devrine ilişkin yargılama sonradan tamamlanır. Yani el koyma ile bedelin kesinleşmesi arasında hatırı sayılır bir zaman farkı doğar.
Kararı Öğrenme Anı: Asıl Kırılma Noktası
Uygulamada en sık kaybedilen hak, kararın varlığından geç haberdar olunmasından kaynaklanır. Tebligat adresi güncel değilse, taşınmaz miras yoluyla intikal etmiş ancak tapuda tescil tamamlanmamışsa ya da malik yurt dışındaysa evrak eline geçmeden süreler işlemeye başlayabilir. Bu nedenle:
- Tapu kaydındaki adres ve adres kayıt sistemindeki bilgi karşılaştırılmalı, farklıysa güncellenmelidir.
- Kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarih not edilmeli, tebliğ evrakının zarfı ve tarih kaşesi saklanmalıdır.
- Tapu müdürlüğünden taşınmazın güncel takyidat belgesi alınarak konulan şerhin tarihi tespit edilmelidir.
İki Ayrı Yargı Kolunda İki Ayrı Dosya
Malikin önünde birbirine karıştırılmaması gereken iki yol vardır. Kamulaştırma kararının hukuka aykırı olduğu, kamu yararının veya acelelik halinin somut biçimde ortaya konmadığı iddiası idari yargıda iptal davasının konusudur ve burada yürütmenin durdurulması talebi belirleyici olur. Bedelin düşük belirlendiği, taşınmazın vasfının ya da üzerindeki yapı, ağaç ve tesislerin eksik değerlendirildiği iddiası ise adli yargıda, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülen bedel tespiti dosyasında ileri sürülür. Bu ayrımı gözden kaçırıp tek dilekçeyle her iki iddiayı aynı mercie taşımak, süre yönünden telafisi güç sonuçlar doğurabilir.
Keşif Öncesi Hazırlık
Bedele etki eden veriler keşiften önce toplanmalıdır: parselin sulama, elektrik ve yol bağlantısı, son yıllara ait üretim ve satış kayıtları, üzerindeki dikili ağaçların yaşı ve türü, varsa kira sözleşmeleri. Kısmi kamulaştırma söz konusuysa geriye kalan kısımda oluşan değer düşüklüğü ayrıca gündeme getirilmelidir.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Acele kamulaştırmada süreler kısa ve el koyma hızlıdır; kararın size tebliğ edildiği veya varlığını öğrendiğiniz anda dosyanızın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.