İzmir Bergama’daki Antik Selinos Kanalı’nın restorasyonu ve ıslahı işinin birinci kısmı için bazı taşınmazların Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 4220 sayılı Karar, sıradan bir altyapı kamulaştırmasından farklıdır. Çalışma alanı hem su yapısı hem de kültür varlığı rejimiyle kesiştiğinden, malikin karşısına tek değil iki ayrı mevzuat katmanı çıkar.
İki katmanlı rejim ne anlama gelir?
Kamulaştırmanın usulü 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na tabidir. Ancak alan sit statüsündeyse ya da tescilli kültür varlığı içeriyorsa, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında koruma bölge kurulunun kararı da devreye girer. Bu, malik açısından iki yönlü sonuç doğurur: bir yandan taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi zaten sınırlıdır, diğer yandan idarenin yapacağı işlemler de ek izinlere bağlıdır.
Malikin sorgulaması gereken başlıklar
- Parselin sit alanı sınırı içinde olup olmadığı ve derecesi
- Proje için koruma kurulundan uygun görüş alınıp alınmadığı
- Kamulaştırılan alanın proje için gerçekten zorunlu olan sınırla örtüşüp örtüşmediği
- Taşınmazın tamamının mı yoksa bir bölümünün mü kamulaştırıldığı
Kısıtlılık, bedeli nasıl etkiler?
Uygulamada tartışma çoğu kez şu noktada düğümlenir: taşınmaz üzerinde koruma mevzuatından kaynaklanan yapı yasağı zaten varsa, kamulaştırma bedeli bu kısıtla mı belirlenecektir? Malik açısından burada, kısıtlılığın kaynağının ve süresinin dosyaya doğru yansıtılması önem taşır. Parselin fiilî kullanımı, üzerindeki muhdesat ve varsa gelir getiren faaliyet ayrı ayrı ortaya konmalıdır.
İtiraz yolları ve zamanlama
Acele kamulaştırmaya dayanak oluşturan Cumhurbaşkanı kararına karşı idari yargı yolu açıktır ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’ndaki altmış günlük süre işler. Koruma kurulu kararları ise ayrı birer idari işlem olup kendi süreleri içinde dava konusu edilebilir. Bedel uyuşmazlığı ise taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür. Üç ayrı yolu birbirine karıştırmamak, dosyanın en kritik usul meselesidir.
Bu rehber genel bilgi vermek amacıyla kaleme alınmıştır. Koruma statüsü ile kamulaştırmanın çakıştığı dosyalarda değerlendirme parsel bazında yapıldığından, tapu ve kurul kayıtlarıyla birlikte hukuki destek alınması yerinde olacaktır.