Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtlarında hukuki mücadelenin en kırılgan aşaması, içeriğin kaybolmadan ve bütünlüğü bozulmadan kayda geçirilmesidir. İçerik yayından kaldırıldığında geriye yalnızca telefonda çekilmiş bir ekran fotoğrafı kalırsa, hem failin tespiti hem de kaydın yapay olduğunun ortaya konulması güçleşir. Bu rehber, delil zincirini baştan kurma yöntemini ele alır.
İçerik kaybolmadan tespit
İlk adım, içeriğin bulunduğu hâliyle resmî bir kayda bağlanmasıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamındaki delil tespiti yolu ile noter aracılığıyla yapılan tespit işlemleri bu amaca hizmet eder. 5651 sayılı Kanun çerçevesinde içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi talebinde bulunulacaksa, talepten önce içeriğin kaydedilmiş olması gerekir; aksi hâlde kaldırma kararı aynı zamanda delilin kaybı anlamına gelebilir.
Kaydın bütünlüğünü koruyan yöntem
- Görüntü veya sesin özgün dosyasının, ekran fotoğrafı yerine doğrudan indirilmesi
- Dosyanın özet değerinin alınması ve bu değerin tespit tutanağına yazdırılması
- Dosyaya ait üstverinin, mümkün olduğunca değiştirilmeden saklanması
- İçeriğin bulunduğu bağlantı adresinin, hesap adının ve yayın tarihinin kaydı
- Sayfanın kaydırılarak izlendiği, tarih ve saat görünen bir ekran videosunun alınması
Dosyanın farklı cihazlara birden çok kez aktarılması, üstverinin bozulmasına yol açabilir. Bu nedenle özgün kopya ayrı ve değiştirilmeden saklanmalı, inceleme kopyası üzerinden çalışılmalıdır.
Failin belirlenmesinde kayıt ömrü
Hesap ve bağlantı kayıtlarının saklama süreleri sınırlıdır; yurt dışı merkezli platformlarda ise talebin karşılanma süresi uzayabilir. Bu nedenle şikâyet dilekçesinde hangi hesap, hangi bağlantı adresi ve hangi zaman aralığına ilişkin kayıtların istendiği açıkça belirtilmelidir. Genel ifadeyle yazılan taleplere verilen cevaplar çoğu zaman kullanılabilir veri içermez.
Hangi yol hangi delili ister
- Ceza şikâyetinde eylemin niteliğine göre farklı başlıklar gündeme gelir; içeriğe erişim ve sistem müdahalesi iddiası varsa TCK 243-245 kapsamındaki hükümler ayrıca değerlendirilir.
- Kişilik haklarına yönelik hukuk davasında içeriğin yayılma ölçüsü ve etkisi belgelenir.
- Kişisel verinin hukuka aykırı işlenmesi boyutu varsa KVKK kapsamındaki başvuru hattı ayrıca kurulur.
- Erişimin engellenmesi talebi, içeriğin adresleri tek tek gösterilerek yapılır.
Yapaylığın teknik olarak ortaya konulması
Kaydın üretilmiş olduğu iddiası, tek başına beyanla kanıtlanmaz. Ses ve görüntüdeki tutarsızlıklara ilişkin teknik inceleme talebi dosyaya erken sunulmalı; incelemenin hangi dosya üzerinden yapılacağı açıkça belirtilmelidir. Aynı içeriğin farklı platformlardaki kopyaları arasında fark bulunması hâlinde bu farkların da tespit edilmesi istenmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. İçeriğin yayıldığı mecra ve elinizdeki kayıtların niteliği izlenecek yolu değiştireceğinden, ivedilikle hukuki destek alınması önerilir.