Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve seslerde mağdurun ilk refleksi içeriğin kaldırılmasıdır. Ancak kaldırma işlemi, ceza soruşturmasında kullanılacak delilin de ortadan kalkması anlamına gelebilir. Bu nedenle deepfake dosyalarında sıra kritiktir: önce delil sabitlenir, sonra erişim engeli istenir. Aşağıda TCK, 5651 ve KVKK ekseninde merci ve delil planı ele alınmıştır.
İçeriğin Kaldırılması Hangi Mercide İstenir
Kişilik hakkı ihlal edilen kişi, içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi için doğrudan sulh ceza hakimliğine başvurabilir. Hakimlik, talebi duruşma yapmaksızın ve kısa süre içinde karara bağlar. Talep, ihlalin gerçekleştiği adres bazında yapılır; içeriğin çoğaltıldığı her yeni bağlantı için kararın kapsamının genişletilmesi gerekebilir. İçerik veya yer sağlayıcıya doğrudan başvuru yolu da açıktır ve iki yol birbirini engellemez.
Ceza Yönü: Fiilin Nitelendirilmesi Süreyi Belirler
Deepfake içeriğin türüne göre hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal, verilerin hukuka aykırı olarak yayılması veya dolandırıcılık gündeme gelebilir. Bu ayrım yalnızca akademik değildir: şikayete bağlı suçlarda, fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde şikayette bulunulmazsa soruşturma imkânı kapanır. Failin bilinmediği hâllerde soruşturma faile karşı değil, olaya yönelik olarak başlatılır; bu nedenle fail tespit edilemedi diye beklemek doğru değildir.
Kişisel Veri Boyutu
Yüz ve ses verisinin izinsiz işlenmesi, ceza soruşturmasından bağımsız olarak veri koruma mevzuatı kapsamında da değerlendirilebilir. Bu hat, içeriğin yayıldığı platformun veri sorumlusu sıfatı taşıdığı durumlarda ayrı bir başvuru imkânı sunar ve idari yaptırım süreciyle sonuçlanabilir.
Delil Zinciri: Ekran Görüntüsü Yeterli Değildir
Dijital içerikte ispat gücü, kaydın nasıl alındığına bağlıdır. Sadece telefonla çekilmiş bir ekran görüntüsü, kaynağını ve bütünlüğünü göstermediği için tartışmaya açıktır. Aşağıdaki adımlar delilin ayakta kalmasını sağlar.
- İçeriğin bulunduğu adresin tam bağlantısı ve erişim zamanı ile birlikte kaydedilmesi
- Dosyanın orijinal hâliyle indirilmesi ve özet değerinin hesaplanarak not edilmesi
- Mümkünse noter aracılığıyla tespit yaptırılması veya zaman damgası alınması
- Yayılma zincirinin, paylaşan hesaplar ve tarihlerle birlikte tablolanması
- Mağdurun gerçek görüntü ve ses örneklerinin karşılaştırma için hazır tutulması
Bilirkişi İncelemesine Hazırlık
Sentetik üretim iddiası teknik incelemeyle desteklenir. İnceleme yapılacak dosyanın sıkıştırılmamış, yeniden kaydedilmemiş hâli bulunmuyorsa sonuç güvenilirliği düşer. Bu yüzden içeriğin kaldırılmasını istemeden önce ham kopyanın güvenli biçimde saklanması gerekir.
Bu yazı genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır; her olayın teknik ve hukuki niteliği farklıdır. İçeriğin yayılma hızı dikkate alındığında, adım atmadan önce kısa sürede hukuki destek alınması pratik bir gerekliliktir.