Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtlarında zamanla yarışan tek şey mağduriyet değildir; delilin kendisi de zamanla kaybolur. Paylaşım kaldırıldığında, hesap silindiğinde veya platform kayıtları döngüsel olarak temizlendiğinde, içeriğin varlığını ve yayılma zincirini kanıtlamak güçleşir. Bu nedenle deepfake dosyalarında usul planı, ilk saatlerde başlar.
İlk 24 Saatte Yapılması Gerekenler
- İçeriğin bulunduğu bağlantı adresi, hesap kimliği ve tarih-saat bilgisiyle birlikte kaydedilmesi
- Ekran görüntüsü yerine, mümkünse dosyanın kendisinin özgün hâliyle saklanması
- Görüntüleme ve paylaşım sayılarının değiştiği anların ayrı ayrı belgelenmesi
- Yayılmanın ulaştığı ikincil hesapların listelenmesi
Erişimin Engellenmesi ile Ceza Süreci Aynı Şey Değildir
5651 sayılı Kanun kapsamındaki içerik kaldırma ve erişim engelleme yolu hızlı sonuç verir; ancak bu yol tek başına failin belirlenmesini sağlamaz. Buna karşılık suç duyurusu, içeriğin niteliğine göre Türk Ceza Kanunu'ndaki hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal, müstehcenlik veya kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi hükümleriyle ilişkilendirilir. Kişisel veri boyutu bulunduğunda 6698 sayılı Kanun çerçevesinde ayrıca idari süreç işletilebilir. Erişim engelleme talebi, içeriğin kaldırılmasından önce delilin muhafazasıyla birlikte planlanmalıdır; aksi hâlde içerik kalkar, dosya boşalır.
Delil Zincirinde En Sık Kopan Halka
Uygulamada en çok tartışılan nokta, dosyanın kim tarafından, hangi cihazdan ve nasıl elde edildiğidir. Bir başkasının hesabına izinsiz erişilerek elde edilen kayıt, mağdur lehine sonuç doğurmak yerine yeni bir hukuka aykırılık tartışması yaratır. Bu yüzden her delil için üç bilgi yazılmalıdır: kaynağı, elde edilme yöntemi ve kim tarafından teslim edildiği. İçeriğin yapay olarak üretildiğinin teknik incelemeyle ortaya konması gerektiğinde, bilirkişi incelemesi talebi soruşturmanın erken aşamasında dile getirilmelidir.
Uzlaşma Kapısı Her Dosyada Açık Değildir
Deepfake içerikli fiillerin bir kısmı uzlaştırma kapsamındaki suçlarla ilişkilendirilebilirken, bir kısmı kamu düzenine ilişkin niteliği nedeniyle bu kapsamda değildir. Ayrıca uzlaşma sağlanması, içeriğin internetteki izini kendiliğinden silmez. Bu nedenle uzlaşma değerlendirilirken, içeriğin kaldırılması ve tekrarının önlenmesi bakımından somut yükümlülüklerin ayrıca kararlaştırılması gerekir. Tazminat talepleri ise ceza sürecinden bağımsız olarak kendi süre rejimine tabidir; ceza dosyasının sonucu beklenirken hukuk yolunun kapanmaması için takvim ayrı tutulmalıdır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. İçeriğin türü, yayıldığı platform ve failin belirlenebilirliği süreci baştan değiştirebileceğinden, olayın ayrıntısı bir hukukçuyla birlikte değerlendirilmelidir.