Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü veya ses kayıtlarıyla karşılaşan kişinin önünde birbirinden bağımsız üç yol vardır: içeriğin hızla erişime kapatılması, cezai soruşturma başlatılması ve kişisel verinin hukuka aykırı işlenmesine karşı idari başvuru. Deepfake dosyalarında zaman kaybının en büyük sebebi, bu üç yolun aynı dilekçeyle ve aynı mercie yöneltilmeye çalışılmasıdır.
Önce Delili Dondurmak
Dijital içerik hızla silinebildiği için ilk adım her zaman kayıt altına almaktır. İçeriğin bulunduğu bağlantı adresi, yayınlandığı tarih ve saat, hesap bilgileri ve varsa yorumlar zaman damgalı biçimde saklanmalıdır. Noter aracılığıyla tespit yaptırmak veya sulh ceza hakimliğinden delil tespiti talep etmek, sonradan içerik kaldırıldığında ispat sorununu ortadan kaldırır. Ham dosyanın indirilmiş hâli, üstveri bilgileriyle birlikte muhafaza edilmelidir.
Erişimin Engellenmesi: 5651 Yolu
- Kişilik hakkı ihlal edilen kişi, sulh ceza hakimliğinden içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesini isteyebilir.
- Talep doğrudan içerik veya yer sağlayıcıya da yöneltilebilir; iki yol birbirini dışlamaz.
- Karar, ihlalin gerçekleştiği belirli bağlantı adresleri üzerinden verilir; bu nedenle URL listesi eksiksiz sunulmalıdır.
- Özel hayatın gizliliğine ilişkin hâllerde daha hızlı işleyen ayrı bir usul öngörülmüştür.
Suç Duyurusunda Nitelendirme
Deepfake içerik, tek bir suç tipine oturmaz. Somut olaya göre özel hayatın gizliliğini ihlal, hakaret, iftira, müstehcenlik, verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi ya da dolandırıcılık gündeme gelebilir. TCK'nın bilişim sistemlerine ilişkin 243–245. maddeleri, içerik bir hesabın ele geçirilmesiyle üretilmişse ayrıca uygulanır. Şikâyete bağlı suçlarda TCK'daki altı aylık şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar; bu süre gözden kaçırıldığında soruşturma imkânı kapanır.
Hangi Cumhuriyet Başsavcılığı?
- Kural olarak suçun işlendiği yer savcılığı yetkilidir; bilişim ortamında bu yerin tespiti tartışmalı olabilir.
- Uygulamada içeriğin yüklendiği, erişildiği veya sonucun doğduğu yer üzerinden yetki kurulabilmektedir.
- Mağdurun bulunduğu yer savcılığına yapılan başvuru, yetkisizlik hâlinde ilgili savcılığa gönderilir; başvuru tarihi korunur.
- Fail bilinmiyorsa şikâyet dilekçesinde IP ve abone bilgilerinin ilgili sağlayıcıdan istenmesi ayrıca talep edilmelidir.
KVKK Ayağını Unutmamak
Görüntü ve ses, kişisel veri niteliğindedir. İçeriğin bir veri sorumlusunun sistemi üzerinden yayılması hâlinde, 6698 sayılı Kanun kapsamında veri sorumlusuna başvuru ve ardından Kurula şikâyet yolu ceza soruşturmasından bağımsız olarak işletilebilir. Bu yol, içeriğin kaynağındaki işleme faaliyetinin durdurulması bakımından tamamlayıcı işlev görür.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. İçeriğin niteliği ve yayılma biçimi hem suç vasfını hem başvurulacak mercii değiştirebileceğinden, adım atmadan önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.