Yapay zekâ ile üretilen sahte görüntü ve ses kayıtları, kişilik haklarına yönelik saldırıların en hızlı yayılan biçimlerinden biri hâline geldi. Mağdurun karşılaştığı sorun çok katmanlıdır: içerik yayılmaya devam ederken hem yayının durdurulması hem cezai süreç hem de tazminat talebi eş zamanlı yürütülmelidir. Türk Ceza Kanunu\u2019nun bilişim suçlarına ilişkin hükümleri, 5651 sayılı Kanun ve kişisel verilere ilişkin mevzuat bu üç hattı ayrı ayrı düzenler ve her birinin mercii ile süresi farklıdır.
Önce Yayılmayı Durdurmak
İnternet ortamındaki içeriğin kaldırılması veya erişimin engellenmesi talebi, 5651 sayılı Kanun kapsamında sulh ceza hâkimliğine yapılır. Bu yol hızlıdır ve tazminat davasından bağımsız işler. Talep edilirken içeriğin bulunduğu bağlantı adresleri tek tek belirtilmelidir; genel nitelikte, adres göstermeyen istemler sonuçsuz kalabilir. İçerik farklı platformlara kopyalandığında yeni adresler için ek başvuru gerekir.
Ceza Süreci ile Tazminat Sürecinin Ayrılması
Sahte içeriğin üretilmesi ve yayılması, olayın özelliğine göre birden fazla suç tipini gündeme getirebilir. Şikâyet, savcılığa yapılır. Şikâyete bağlı suçlarda failin ve fiilin öğrenilmesinden itibaren işleyen süre içinde başvurulmaması hâlinde şikâyet hakkı düşer; bu nedenle failin kimliği belirlenemese dahi süresinde şikâyette bulunulması gerekir. Tazminat talebi ise ceza dosyasının sonucunu beklemeden açılabilir. Ceza yargılamasının uzaması, tazminat için işleyen zamanaşımını kendiliğinden durdurmaz.
Tazminat Davasında Görev ve Yetki
- Kişilik hakkı ihlalinden doğan maddi ve manevi tazminat talepleri asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Kişilik hakkı saldırılarında davanın davacının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilmesi mümkündür; bu, mağdurun kendi ilinde dava açmasına imkân verir.
- Failin yurt dışında olması ya da platformun yurt dışı merkezli olması, Türkiye\u2019de dava açılmasına tek başına engel oluşturmaz.
- Kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi de söz konusuysa, idari yaptırım süreci ile tazminat süreci ayrı ayrı yürütülür.
Delilin Kaybolmadan Sabitlenmesi
- İçerik, yayın tarihi, hesap bilgisi ve bağlantı adresi görünecek şekilde kayıt altına alınır; yalnızca ekran görüntüsü yeterli görülmeyebilir.
- İçeriğin sahteliğini ortaya koyacak teknik inceleme talebi baştan planlanır; üretim izleri zamanla erişilemez hâle gelebilir.
- Yayılmanın kapsamı, görüntülenme ve paylaşım verileriyle belgelenir; bu veri manevi tazminat takdirinde önem taşır.
- Platforma yapılan bildirimler ve alınan yanıtlar dosyaya eklenir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir ve her olayın teknik yapısı farklıdır. İçeriğin niteliği, mağdurun sıfatı ve yayılma biçimi hem başvurulacak mercii hem de süreleri değiştirebileceğinden, gecikmeden hukuki destek alınması önerilir.