Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtlarında en büyük risk, içeriğin yayılma hızıdır. İçerik kaldırıldığında delil de kaybolabildiği için, tazminat talebinin temeli çoğu zaman ilk gün atılan adımlarla belirlenir. TCK, 5651 sayılı Kanun ve KVKK ekseninde hazırlanan bu rehber, delil tespiti ile tazminat sürecinin sırasını ve zamanlamasını ele alır.
İlk Adım: İçeriği Kaldırmadan Önce Tespit
Bir yakınının uyarısıyla içeriği fark eden kişinin refleksi kaldırma talebi göndermek olur. Ancak kaldırma gerçekleştiğinde, tazminat davasında dayanılacak materyal de ortadan kalkabilir. Bu nedenle önce içeriğin bağlantı adresi, yayın tarihi, hesap bilgileri, görüntülenme ve paylaşım sayıları kayda geçirilmeli; ekran görüntüsü yerine tarih ve adres bilgisini de gösteren bütünlüklü kayıt tercih edilmelidir. Mümkün olduğunda mahkemeden delil tespiti istenmesi en güvenli yoldur.
Üç Ayrı Yol, Üç Ayrı Merci
Bu dosyalarda birbirini beklemeyen üç süreç yürür ve bunların karıştırılması en sık görülen usul hatasıdır:
- İçeriğe erişimin engellenmesi talebi, 5651 sayılı Kanun kapsamında kendi usulü içinde yürütülür.
- Suç oluşturan fiiller bakımından şikâyet yolu kullanılır; müstehcen içerik, şantaj, hakaret ve özel hayatın gizliliğine ilişkin fiiller ayrı ayrı değerlendirilir.
- Maddi ve manevi tazminat talebi hukuk mahkemesinde açılacak davanın konusudur.
Erişim engelleme kararı alınmış olması, tazminat hakkının kullanıldığı anlamına gelmez; bu iki sonuç birbirinin yerine geçmez.
Failin Belirlenemediği Durumlar
Anonim hesaplardan yapılan paylaşımlarda tazminat davasının muhatabı ilk anda belirsiz olabilir. Bu durumda soruşturma dosyasından elde edilecek bilgiler beklenirken, içeriğin yayıldığı platforma yapılan başvuruların kaydı tutulmalıdır. Bildirime rağmen içeriği yayında tutan tarafın sorumluluğu ayrıca tartışılabileceği için, bildirim tarihinin belgelenmesi önem taşır.
Zararın Somutlaştırılması
Manevi zarar iddiası, olayın ağırlığı kadar etkilerinin gösterilmesiyle güç kazanır. Sağlık başvuruları, iş ilişkisinde yaşanan değişiklikler, eğitim ve sosyal çevredeki somut sonuçlar dosyaya eklenmelidir. Maddi zarar bakımından ise kaybedilen iş ve sözleşme fırsatları, itibar onarımı için yapılan harcamalar belgelenmelidir. Kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi boyutu varsa, KVKK kapsamındaki başvuru yolu ayrıca değerlendirilir.
Takvimin Kurulması
- İçeriğin ilk fark edildiği tarih ve saatin kaydı.
- Delil tespiti ve kayıt altına alma işlemleri.
- Erişim engelleme başvurusu ve karar tarihinin izlenmesi.
- Şikâyet dilekçesinin verilmesi ve dosya numarasının takibi.
- Tazminat davası için zamanaşımı başlangıcının belirlenmesi.
Bu açıklamalar genel çerçeve sunar; içeriğin niteliği, yayıldığı mecra ve failin belirlenebilirliği değiştikçe izlenecek yol da değişir. Yayılma hızı nedeniyle ilk günlerde hukuki destek alınması, sonraki bütün aşamaları kolaylaştırır.