Bir veri ihlalinin ardından mağdurun önünde tek bir dosya değil, birbirinden bağımsız yürüyen üç ayrı süreç bulunur. TCK'nın bilişim suçlarına ilişkin 243-245. maddeleri, 5651 sayılı Kanun ve KVKK ekseninde bu rehber, tazminat talebinin bu üç yol içindeki yerini, hangi mercie ne zaman başvurulacağını ve usul sırasının bozulmasının delil kaybına nasıl dönüştüğünü ele alır.
Üç Yolun Birbirinden Farkı
- Ceza yolu: bilişim sistemine hukuka aykırı erişim, sistemi engelleme veya verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme iddiasıyla Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet. Amaç failin tespiti ve cezalandırılmasıdır; delil toplama gücü en yüksek yol budur.
- İdari yol: veri sorumlusuna başvuru ve ardından Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet. Amaç ihlalin durdurulması ve idari yaptırımdır; kişiye doğrudan tazminat ödenmesini sağlamaz.
- Hukuk yolu: maddi ve manevi tazminat talebi. Kişilik haklarına saldırı ve haksız fiil hükümleri temel alınır.
Bu üç yol birbirinin alternatifi değildir; ancak birinin sonucu diğerinde delil olarak kullanılabildiğinden sıralama önem taşır.
İçeriğin Kaldırılması ve Erişimin Engellenmesi
Kişisel verilerin internette yayılması söz konusuysa, tazminat davasından önce yayılmayı durdurmak gerekir. 5651 sayılı Kanun kapsamında içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi talebi sulh ceza hâkimliğine yapılır; ayrıca içerik veya yer sağlayıcıya doğrudan başvuru yolu da bulunur. Bu başvuruda hedef URL'lerin tek tek ve eksiksiz gösterilmesi zorunludur; genel ifadelerle yapılan talepler uygulanabilir bir karar üretmez.
Tazminat Davasında Mahkeme Seçimi
Tazminat talebi kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür; ihlal bir tüketici işleminden doğuyorsa tüketici mahkemesi, taraflar arasındaki ilişki ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi gündeme gelir. Yetki bakımından haksız fiil kuralları uygulanır: fiilin işlendiği yer, zararın doğduğu yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemeleri arasında seçim yapılabilir. Veri sorumlusu bir kamu kurumu ise, işlemin niteliğine göre idari yargı yolunun devreye girip girmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Delilin Uçucu Olması: Zamanla Yarış
- İhlalin fark edildiği an ekran görüntüleri tarih bilgisiyle alınır; mümkünse noter tespiti yaptırılır.
- Veri sorumlusundan ihlal bildirimi, kayıt logları ve alınan tedbirlere ilişkin bilgi yazılı olarak istenir.
- Bankacılık veya abonelik gibi bir zarar doğmuşsa, ilgili kuruma yapılan bildirim ve alınan cevap dosyaya konulur.
- Ceza şikâyetinde IP ve trafik kayıtlarının saklama süresi dolmadan talep edilmesi sağlanır.
- Kurula yapılan şikâyet ve verilen karar, hukuk dosyasına delil olarak sunulur.
Usule Aykırı İşlemin Doğurduğu Sonuç
En sık görülen hata, veri sorumlusuna başvuru aşaması atlanarak doğrudan Kurul'a şikâyette bulunulmasıdır; bu durumda şikâyet ön koşul yokluğu nedeniyle incelenmeyebilir. İkinci sık hata, ceza şikâyeti sonucunu beklerken hukuk davasındaki zamanaşımı süresinin gözden kaçırılmasıdır. Manevi tazminat talebinde ise ihlalin kişide doğurduğu somut sonuçların anlatılmaması, talebin sembolik düzeyde kalmasına yol açar.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; ihlalin türü, verinin niteliği ve veri sorumlusunun statüsü izlenecek yolu değiştirdiğinden, ilk günlerde profesyonel hukuki destekle hareket edilmesi önerilir.