Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve seslerde zararın büyüklüğünü belirleyen etken çoğu zaman içeriğin kendisi değil, kaldırılana kadar geçen süredir. Bu nedenle deepfake dosyalarında strateji tek bir başvuruya değil, aynı anda yürüyen üç hatta dayanır: platform bildirimi, yargısal kaldırma kararı ve ceza şikâyeti. Her hattın mercii ve usulü farklıdır.
İlk Saatlerde Delil Sabitleme
İçerik kaldırıldığında delil de kaybolur. Bu nedenle başvurudan önce içeriğin bulunduğu tam adres, yayın tarihi, hesap bilgileri ve etkileşim sayıları kayıt altına alınmalıdır. Ekran görüntüsü tek başına zayıf kalabildiğinden, sayfanın tarih ve saat bilgisini içeren bütünsel kaydı ile dosyanın karşılaştırılabilir bir özet değerinin alınması tercih edilir. Görüntünün üretilmiş olduğunu gösteren teknik incelemenin de mümkünse erken aşamada talep edilmesi, sonraki aşamalarda tartışmayı kısaltır.
Platform İçi Bildirimin Hukuki Değeri
Platformların kendi bildirim mekanizmaları hızlıdır ancak sonucu garanti etmez. Buna karşılık yapılan bildirim, platformun içerikten haberdar edildiğini gösteren bir belge üretir; bu belge, sonraki aşamada yer sağlayıcının sorumluluğunun tartışılmasında işlev görür. Bildirim yapılırken şikâyet sebebinin platformun kendi kategorilerinden hangisine oturduğu doğru seçilmelidir; yanlış kategori, otomatik değerlendirmede reddedilme olasılığını artırır.
5651 Sayılı Kanun Kapsamında Kaldırma Kararı
İnternet ortamındaki yayın nedeniyle kişilik hakkı ihlal edilenler, içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi için sulh ceza hâkimliğine başvurabilir (5651 s. K. m.9). Hâkimlik talebi duruşmasız ve kısa bir süre içinde karara bağlar; karara karşı itiraz yolu açıktır. Özel hayatın gizliliğinin ihlali söz konusu olduğunda ise doğrudan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na başvurulmasına imkân tanıyan ayrı ve daha hızlı bir usul öngörülmüştür; bu yolda alınan tedbirin hâkimlik denetimine sunulması gerekir. Talebin hangi usule dayandığının dilekçede açıkça belirtilmemesi, dosyanın merci yönünden gecikmesine yol açar.
Ceza Şikâyeti ve Kişisel Veri Boyutu
Aynı fiil, içeriğin niteliğine göre Türk Ceza Kanunu'nda tanımlanan farklı suçları oluşturabilir; şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına yapılır ve soruşturmanın yürütüleceği yer bakımından suçun işlendiği yer esas alınır. Kişinin görüntü ve sesi aynı zamanda kişisel veri olduğundan, verinin hukuka aykırı işlenmesi yönüyle 6698 sayılı Kanun kapsamında ayrı bir başvuru hattı da bulunur. Bu üç yolun birbirinin alternatifi değil tamamlayıcısı olduğu unutulmamalıdır.
Merci Karıştırmanın Somut Bedeli
- Kaldırma talebinin savcılığa yazılması, kararın günler sonra alınması sonucunu doğurur
- Yalnızca ceza şikâyetiyle yetinilmesi, içeriğin yayında kalmasına neden olur
- Erişim engelleme talebinde adresin sayfa düzeyinde belirtilmemesi kapsamı tartışmalı hale getirir
- Delil kaydı yapılmadan başvurulması, içerik silindiğinde ispat sorunu yaratır
Yukarıdaki çerçeve genel bilgi amaçlıdır. İçeriğin türü ve yayıldığı mecra izlenecek yolu değiştirebileceğinden, hızlı hareket edilmesi gereken bu tür dosyalarda erken aşamada hukuki destek almak önemlidir.