Satın alınan bir malın veya teslim alınan bir işin kusurlu çıkması, tek başına talep hakkı doğurmaz. TBK düzeninde alıcıya bir külfet yüklenmiştir: teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve ayıbı uygun sürede bildirmek. Bu külfet yerine getirilmediğinde mal kabul edilmiş sayılır. Aşağıdaki rehber, ihbar aşamasını bir denetim listesine dönüştürür.
Külfet Nedir, Yükümlülükten Farkı Ne?
Ayıp ihbarı karşı tarafa borç doğuran bir yükümlülük değil, alıcının kendi hakkını korumak için yapması gereken bir davranıştır. Yapılmadığında karşı taraf dava açamaz; ancak alıcı hakkını kaybeder. Bu nedenle ihbar, çoğu dosyada esasa ilişkin tartışmadan önce gelen bir eşiktir.
Açık Ayıp ve Gizli Ayıp Ayrımı
Gözle görülebilen, olağan bir incelemeyle fark edilebilecek ayıplar için bildirim teslimin hemen ardından yapılmalıdır. Kullanım içinde ortaya çıkan gizli ayıplarda ise süre, ayıbın fark edildiği andan itibaren değerlendirilir. Buradaki kritik nokta, fark etme anının belgelenmesidir: ilk arıza tarihi, servis kaydı veya kullanım sırasında alınan fotoğraf bu anı gösterir. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hâllerde, bildirim süresine ilişkin savunmadan yararlanılamaz.
İhbarın Ulaştığını İspatlamak
- Sözlü bildirim geçerli olabilir, ancak ispat edilemediğinde yok hükmündedir.
- Yazılı kanal seçilmeli; gönderim ve ulaşma tarihini gösteren bir kayıt üretilmelidir.
- Muhatap doğru belirlenmelidir: satıcı, imalatçı ve aracı farklı sorumluluk hatlarıdır.
- Zincirleme satışlarda kendi satıcınıza bildirim yapmanız gerekir.
- Tebligat eski adrese gittiğinde geçen günler, gizli ayıp savunmasını zayıflatır.
Talep Seçeneklerini Sıralamak
- Sözleşmeden dönerek ödenen bedelin iadesini istemek.
- Bedelde ayıp oranında indirim talep etmek.
- Ücretsiz onarım istemek.
- Ayıpsız benzeriyle değişim talep etmek.
- Koşulları varsa ayrıca zararın giderilmesini istemek.
Bu seçeneklerden hangisinin kullanılacağı ihbar metninde açıkça belirtilmeli; birbiriyle bağdaşmayan talepler aynı anda ileri sürülmemelidir. Ayıplı maldan doğan davalar bakımından kanunda öngörülen zamanaşımı süresi ayrıca hesaplanmalı, tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK'nın daha koruyucu hükümlerinin uygulanacağı gözetilmelidir.
Karşı Tarafın Savunma Hattı
Satıcı genellikle üç noktadan savunma yapar: ayıbın kullanım hatasından doğduğu, bildirimin geç yapıldığı ve malın teslimde sağlam olduğu. Bu nedenle teslim anına ilişkin tutanak, kullanım kılavuzuna uygunluk ve varsa bağımsız teknik değerlendirme dosyanın belkemiğini oluşturur.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunmaktadır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği sonucu değiştirebilir. Bildirim yapmadan önce süre hesabınızı bir hukukçuyla birlikte doğrulamanız uygun olur.