Alacak takibinde en yaygın yanılgılardan biri, borçluya ihtarname göndermenin zamanaşımını kestiği düşüncesidir. Oysa ihtar temerrüt doğurur; süreyi kesmez. Bu ayrımın gözden kaçması, yıllarca yazışılan bir alacağın dava aşamasında def i ile karşılaşmasına yol açar.
İhtarın Hukuki Etkisi Nedir
TBK sistematiğinde ihtar, borçluyu temerrüde düşürerek faiz ve gecikme sonuçlarını başlatan bir irade açıklamasıdır. Zamanaşımını kesen sebepler ise ayrı bir hükümde sayılmıştır ve bunlar arasında tek taraflı bir ihtarname bulunmaz. Buna karşılık borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması, faiz ödemesi ya da teminat vermesi süreyi keser; alacaklının dava açması, icra takibi başlatması veya iflas yoluyla takibe geçmesi de aynı sonucu doğurur. Kesilme hâlinde süre baştan işlemeye başlar.
Hangi Alacak Hangi Süreye Tabi
- Kanunda aksi öngörülmedikçe alacaklar için genel süre on yıldır
- Kira bedelleri, ücret alacakları ve dönemsel edimler gibi kalemler için beş yıllık süre uygulanır
- Haksız fiilden doğan taleplerde zarar ve failin öğrenilmesine bağlı kısa süre ile fiilden itibaren işleyen uzun süre birlikte değerlendirilir
- Tüketici işlemlerinde TKHK kapsamındaki özel süreler ayrıca kontrol edilmelidir
Def i Ne Zaman ve Nasıl İleri Sürülür
Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlunun def i olarak ileri sürmesi gerekir. HMK usulü çerçevesinde bu savunmanın süresinde ve açıkça yapılması önem taşır. Cevap dilekçesinde yer verilmeyen bir def inin sonradan ileri sürülmesi, karşı tarafın muvafakati olmadıkça kabul edilmeyebilir. Bu nedenle savunma hazırlanırken alacağın türü ve doğum tarihi en başta belirlenmelidir.
Alacaklı Tarafında Süre Yönetimi
- Alacağın doğduğu tarih, sözleşme ve fatura kayıtlarından net biçimde tespit edilir.
- Borçlunun ikrar sayılabilecek beyanları ve kısmi ödemeleri tarihleriyle arşivlenir.
- Süre dolmadan makul bir marj bırakılarak takip ya da dava planlanır.
- Yazışmalarla yetinilmez; kesici etki doğuran bir işlem yapılıp yapılmadığı kontrol edilir.
- Birden çok kalemde farklı süreler işliyorsa her kalem ayrı satırda izlenir.
Durma Hâlleri ve İstisnalar
Kanun, belirli ilişkiler bakımından zamanaşımının işlemeyeceği veya duracağı hâlleri de düzenler. Bu hâllerin varlığı iddia ediliyorsa, ilişkinin niteliği ve dönemi belgeyle gösterilmelidir. Ayrıca süre dolduktan sonra yapılan ödeme, kural olarak geri istenemeyeceğinden, ödeme kararı verilmeden önce sürenin durumu netleştirilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; alacağın türü ve tarafların sıfatı uygulanacak süreyi değiştirebilir. Sürenin dolmasına yaklaşıldığı düşünülen dosyalarda, yazışmaya devam etmek yerine kesici etki doğuran bir adım için hukuki destek almak yerinde olur.