Ayıp uyuşmazlıklarında taraflar çoğu zaman malın veya işin gerçekten kusurlu olup olmadığını tartışır; oysa dosyanın sonucunu belirleyen asıl unsur, sözleşmenin nasıl yorumlanacağı ve ayıbın zamanında bildirilip bildirilmediğidir. Aşağıda TBK, TKHK ve HMK ekseninde, talep kurgusunu bozmayan bir yol haritası yer alıyor.
Sözleşmenin Sözü ile Tarafların Amacı
Yorum tartışması, sözleşmede kullanılan ifadenin sözlük anlamıyla başlamaz. Tarafların gerçek ve ortak iradesi, sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metni, teknik şartname ve teslim tutanaklarıyla ortaya konur. Standart metinlerde yer alan ve karşı tarafın aleyhine ağır sonuç doğuran hükümler yönünden ise genel işlem koşullarına ilişkin denetim ayrıca gündeme gelir. Bu nedenle dosyanın ilk işi, sözleşme metnini değil sözleşmeye giden yazışma zincirini toplamaktır.
Açık Ayıp ve Gizli Ayıp Ayrımı
Muayene sırasında fark edilebilecek bir kusur ile kullanımla ortaya çıkan bir kusur, bildirim yükü bakımından aynı rejime tabi değildir. Bu ayrım yapılmadan yazılan bir ihbar, karşı tarafa süresinde bildirim yapılmadığı savunmasını hazır sunar. İhbarın içeriğinde şu üç unsur bulunmalıdır: kusurun ne olduğu, ne zaman fark edildiği ve hangi talebin ileri sürüldüğü.
Seçimlik Hakkı Belirlerken
- Sözleşmeden dönme: edimlerin iadesi gündeme gelir, ispat yükü ağırdır
- Bedelde indirim: kusurun değere etkisinin ölçülebilmesini gerektirir
- Onarım veya ayıpsız misliyle değişim: sürenin ve masrafın kim tarafından karşılanacağı yazılmalıdır
- Tazminat: doğrudan zararın belgeyle gösterilmesi gerekir
Yanlış Kurgunun Doğurduğu Usul Riskleri
- Tüketici işlemi ile ticari iş ayrımının yapılmaması, görevli mahkeme yönünden kayıp doğurur.
- Dönme talebiyle açılan davada sonradan bedel indirimine geçilmesi, talep değişikliği sorununu getirir.
- İhbarın yazılı ve tebliğ edilebilir biçimde yapılmaması, ispatı imkânsızlaştırır.
- Delil tespiti yaptırılmadan malın kullanılmaya devam edilmesi, kusurun kaynağını tartışmalı hâle getirir.
- Zamanaşımı defi karşısında, ağır kusur iddiasının dayanağının hazırlanmamış olması.
Bilirkişi İncelemesine Hazırlık
Ayıp dosyalarının merkezinde teknik inceleme vardır. Rapordan önce yapılması gereken, incelenecek soruların dilekçede tek tek yazılmasıdır. Kusurun üretimden mi, montajdan mı, yoksa kullanımdan mı kaynaklandığı sorusu açıkça yöneltilmezse rapor genel bir değerlendirmeye dönüşür. Rapora karşı beyanda ise itiraz, teknik verinin kendisine yönelmeli; sonuca katılmama beyanıyla yetinilmemelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve her sözleşme kendi metni içinde değerlendirilmelidir. Elinizdeki uyuşmazlıkta bildirim yapmadan önce sözleşmenizin bir hukukçu tarafından incelenmesi zaman ve hak kaybını önler.