Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil olarak nitelendirilebiliyorsa, seçilen hukuki niteleme zamanaşımını, ispat yükünü ve talep edilebilecek kalemleri baştan değiştirir. Bu rehber 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve tüketici ilişkisi varsa 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ekseninde, bu ayrımın başvuru ve itiraz adımlarına nasıl yansıdığını anlatır.
Nitelendirme neden ilk adımdır
Sözleşmesel sorumlulukta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kural olarak zarar gören kusuru ispatla yükümlüdür. Zamanaşımı süreleri de bu iki yol için farklı işler. Bu nedenle ihtarname yazılmadan önce, taraflar arasında geçerli bir sözleşme bulunup bulunmadığı, sözleşmenin kapsamının olayı içerip içermediği ve zararın sözleşmeyle korunan menfaate mi yoksa genel bir hukuka aykırılığa mı dayandığı belirlenmelidir.
Sözleşme yorumunda başvurulacak ölçütler
- Tarafların gerçek ve ortak iradesi, kullanılan sözcüklerin lafzından önce gelir.
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif dosyaları ve sipariş formları yorum malzemesidir.
- Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümler ayrı bir denetime tabidir.
- Belirsiz kalan kayıtlar, o kaydı düzenleyen tarafın aleyhine yorumlanabilir.
- Tarafların sözleşmeyi uygulama biçimi, sonradan doğan tereddütlerde güçlü bir göstergedir.
İhtarname aşaması
İhtar yalnızca temerrüt için değil, delil oluşturmak için de kullanılır. İyi yazılmış bir ihtarda; hangi edimin ne zaman yerine getirilmediği, verilen ek sürenin başlangıcı ve sonu, süre sonunda kullanılacak seçimlik hak (aynen ifa, dönme, tazminat) ve muhatabın hangi belgeleri ibraz etmesi gerektiği açıkça yer alır. Muğlak ihtar, sonraki aşamada karşı tarafa "talebin belirsizdi" savunması hazırlar.
Usule aykırı işlem ve talep kurgusu hataları
Dava aşamasında en sık görülen sorunlar; belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercihin dosyanın niteliğine uymaması, faiz başlangıcının ihtar tarihiyle uyumsuz istenmesi, talep sonucunun kalem kalem yazılmaması ve karşı tarafın def'ilerine süresinde cevap verilmemesidir. Ayrıca aynı olay için hem sözleşmeye hem haksız fiile dayanılacaksa, bunun kademeli talep biçiminde ve gerekçesiyle birlikte kurulması gerekir; iki temelin birbirini çürütecek şekilde yan yana yazılması savunmaya alan açar.
Zararın hesaplanabilir hâle getirilmesi
Fiili zarar, yoksun kalınan kâr ve varsa manevi zarar ayrı ayrı belgelendirilmelidir. Fatura, kayıp iş sözleşmesi, onarım teklifi, ekspertiz raporu ve muhasebe kayıtları hesabın omurgasını oluşturur. Hesap kalemleri baştan ayrıştırıldığında, bilirkişi raporuna itiraz da kalem bazında yapılabilir ve rapor tümüyle reddedilmek yerine düzeltilebilir.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla yazılmıştır. Sözleşme metniniz ve olayın gelişimi, burada anlatılan yolların hangisinin uygun olduğunu değiştirebilir; karar öncesinde bir hukukçuyla dosyanızı gözden geçirmeniz faydalı olacaktır.