Haksız fiilden doğan tazminat talepleri, sözleşmesel alacaklardan farklı bir ispat ve süreç mantığı taşır. Zarar, fiil, illiyet bağı ve kusur ayrı ayrı ortaya konulmadığı sürece talep, rakamı ne olursa olsun havada kalır. TBK'nın haksız fiil hükümleri maddi çerçeveyi kurarken, uyuşmazlığın arabuluculuk masasına mı yoksa doğrudan mahkemeye mi taşınacağı HMK ve ilgili özel düzenlemelerle belirlenir. Karşı taraf tüketici sıfatı taşıyorsa TKHK'nın öngördüğü ayrı başvuru yolu da devreye girebilir.
Arabuluculuk Zorunlu mu, İhtiyari mi?
İlk ayrım burada yapılır. Bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır; bu hâlde son tutanak dosyaya konulmadan açılan dava usulden reddedilir. Bazı uyuşmazlıklarda ise arabuluculuk tarafların tercihine bırakılmıştır ve doğrudan dava açmak mümkündür. Talebin haksız fiile mi, sözleşmeye aykırılığa mı yoksa ikisinin birleştiği bir yapıya mı dayandığı bu ayrımı doğrudan etkilediğinden, nitelendirme baştan doğru yapılmalıdır.
Masaya Hazırlıksız Oturmanın Bedeli
Arabuluculuk oturumu, dosyanın ilk kez sesli olarak savunulduğu yerdir. Karşı tarafın anlaşmama gerekçesi burada açığa çıkar ve sonraki dava dilekçesinin iskeleti bu bilgiyle kurulur. Hazırlıksız katılan taraf ise hem bu bilgiyi kaçırır hem de sonradan geri alması güç beyanlarda bulunur.
Oturum öncesi hazırlanacak dosya
- Zararı somutlaştıran belgeler: fatura, onarım bedeli, gelir kaybı hesabı
- Olayın nasıl gerçekleştiğini gösteren tutanak, rapor veya görüntü kaydı
- Karşı tarafın kusurunu destekleyen yazışmalar
- Talep edilen tutarın kalem kalem dökümü
- Anlaşma hâlinde kabul edilebilir alt sınırın önceden belirlenmesi
Usule Aykırı İşlemin Doğurduğu Kayıplar
Yanlış tarafa yöneltilen başvuru, eksik kimlik bilgisiyle açılan süreç ya da son tutanağın anlaşmazlık sebebini yansıtmayacak biçimde imzalanması, sonraki aşamada tartışma yaratır. Tutanakta tarafların sıfatı ve talebin konusu net değilse, dava aşamasında dava şartının yerine getirilip getirilmediği ayrı bir çekişme hâline gelir. Bu nedenle tutanak, imzalanmadan önce satır satır okunmalıdır.
Anlaşmazlıkla Biten Süreçten Sonra
Anlaşmazlıkla sonuçlanan süreç bir başarısızlık değil, dava stratejisi için toplanmış veridir. Karşı tarafın ileri sürdüğü zamanaşımı, kusur paylaşımı veya zararın miktarına ilişkin itirazlar biliniyorsa, dava dilekçesi bu itirazları baştan karşılayacak şekilde yazılabilir. Zamanaşımı savunmasının beklendiği dosyalarda, zararın ve failin öğrenildiği anın belgeyle gösterilmesi ayrı bir başlık olarak işlenmelidir.
Değerlendirme
Yukarıdaki çerçeve yol gösterici bir özettir. Haksız fiil dosyalarında zararın hesabı ve süreçlerin sırası olaydan olaya değiştiğinden, başvuru yapılmadan önce dosyanın bütünüyle bir avukatla değerlendirilmesi isabetli olur.