Teslim edilen mal ya da tamamlanan iş beklenen niteliği taşımadığında tartışma hızla teknik bir zemine kayar. TBK, HMK ve TKHK ekseninde ayıp iddiasının kaderini belirleyen ise çoğu kez teknik gerçek değil, ayıbın zamanında bildirildiğinin ve dosyanın doğru mahkemede açıldığının ispat edilebilmesidir.
Önce Sınıflandırma: İlişki Hangi Rejime Tabi
Alıcının tüketici sıfatını taşıdığı işlemlerde TKHK rejimi ve tüketici mahkemesi devreye girer. İki tacir arasındaki satımda ise TTK'nın ticari satışlara ilişkin kuralları uygulanır ve asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Bunların dışında kalan hallerde genel hükümler ve asliye hukuk mahkemesi gündeme gelir. Aynı olayda alıcının sıfatının yanlış belirlenmesi, hem başvurulacak mercii hem de ihbar sürelerini kökten değiştirir.
Muayene ve İhbar Külfeti
- Açık ayıplar, malın teslim alınmasının ardından makul sürede bildirilmelidir
- Ticari satışlarda muayene ve bildirim için özellikle kısa süreler öngörülmüştür
- Gizli ayıplar ortaya çıktığı anda gecikmeksizin bildirilmelidir
- Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hallerde süre savunmasından yararlanılamaz
İhbarın yapıldığının ispatı, ihbarın kendisinden daha kritiktir. Telefonla yapılan bildirimler sonradan tartışma konusu olduğundan, noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta ya da karşı tarafın yazılı olarak teyit ettiği yazışmalar tercih edilmelidir.
Delil Tespiti: Dava Açılmadan Önceki Adım
Ayıbın niteliği zamanla değişebiliyorsa, malın kullanımı sürüyorsa ya da onarım yapılması gerekiyorsa, dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi dosyanın en güçlü adımıdır. Tespit sırasında düzenlenen bilirkişi raporu, ayıbın teslim anında mevcut olup olmadığına ilişkin sonraki tartışmayı büyük ölçüde çözer. Tespit talebi olmadan onarım yaptırılması ya da malın elden çıkarılması, ispat imkanını fiilen ortadan kaldırır.
Yetki ve Yanlış Mahkeme Riski
Genel yetki kuralı davalının yerleşim yeri mahkemesidir; sözleşmeden doğan talepler bakımından ifa yeri mahkemesi de yetkilidir. Tüketici işlemlerinde ise tüketicinin yerleşim yeri seçeneği ayrıca korunur ve tüketiciyi uzak bir mahkemeye zorlayan yetki kayıtları geçerlilik taşımaz. Ticari nitelikteki para alacağı taleplerinde arabuluculuk dava şartı olduğundan, delil tespiti yaptırılmış olsa dahi bu basamak atlanmamalıdır.
Talebin Kurgulanması
Bedel iadesi, ayıpsız misliyle değişim, onarım ve bedel indirimi seçimlik haklardır; hangisinin talep edildiği dilekçede açıkça yazılmalı, gerekiyorsa terditli biçimde sıralanmalıdır. Ayıp nedeniyle doğan dolaylı zararlar, üretim kaybı veya ikame masrafı gibi kalemler ayrıca belgelenmedikçe hükme bağlanmaz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Malın türü, tarafların sıfatı ve teslim tarihi sonucu değiştirebileceğinden, ihbar süreleri işlemeye başlamadan hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.