Tazminat talebinde hukuki sebebin sözleşme mi yoksa haksız fiil mi olduğu, yalnızca esasa ilişkin bir tercih değildir; yetkili mahkemeyi, ispat yükünü ve zamanaşımı süresini birlikte belirler. Türk Borçlar Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu bu iki temeli farklı düzenlediğinden, dilekçede nitelendirme baştan yapılmalıdır.
Hukuki Sebep Neyi Değiştirir
Sözleşmeye dayanan taleplerde davacının kural olarak sözleşmenin varlığını ve ihlali ispat etmesi beklenirken, borçlunun kusursuzluğunu ispat yükü kendisine düşer. Haksız fiile dayanan taleplerde ise fiil, zarar, illiyet bağı ve kusur unsurlarının ortaya konması gerekir. Aynı olay her iki temele de uygun düşüyorsa, taleplerin terditli biçimde kurulması ispat yükü bakımından avantaj sağlayabilir.
Yetki Seçeneklerini Karşılaştırmak
Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Haksız fiilden doğan davalarda ise fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği veya meydana gelme ihtimalinin bulunduğu yer ile zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi seçenek olarak öne çıkar. Bu seçenekler arasındaki tercih, delillerin ve tanıkların bulunduğu yer düşünülerek yapılmalıdır.
Görevde Kesin Kural
Genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir ve dava değeri görev bakımından belirleyici değildir. Ancak taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyor ve uyuşmazlık Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamına giriyorsa, tüketici mahkemesinin görevi kesindir. Bu ayrımın atlanması, esasa girilmeden verilen görevsizlik kararının en yaygın sebebidir.
Usule Aykırı İşlem Riskleri
- Hukuki sebebin dilekçede hiç belirtilmemesi
- Maddi ve manevi tazminat kalemlerinin ayrıştırılmaması
- Belirsiz alacak ve kısmi dava tercihinin gerekçesiz yapılması
- Delil listesinin süresinde sunulmaması
- Tüketici işlemi niteliğinin gözden kaçırılması
Dava Öncesi Hazırlık
- Olay ve zarar arasındaki bağlantı yazılı olarak kurulur.
- Hukuki sebep belirlenir, gerekiyorsa terditli talep planlanır.
- Yetki seçenekleri delillerin bulunduğu yere göre karşılaştırılır.
- Zarar kalemleri belge ve hesapla desteklenir.
- Zamanaşımı savunmasına karşı kesme sebepleri gözden geçirilir.
Yukarıdaki değerlendirme genel çerçeve sunar; olayın özellikleri ve taraflar arasındaki ilişki sonucu değiştirebileceğinden, dava açılmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi tavsiye edilir.