Ayıplı mal veya hizmet nedeniyle uğranılan zararın giderilmesi, TBK'nin borç ilişkisine dair genel hükümleri, HMK'nin yargılama kuralları ve tüketici işlemleri bakımından TKHK ile birlikte değerlendirilir. Tazminat hesabı ne kadar özenli yapılırsa yapılsın, dava yanlış mahkemede açıldığında sonuç alınamaz; görev kuralları kamu düzenindendir ve taraf iradesiyle aşılamaz.
Önce Sıfat, Sonra Mahkeme
Aynı ayıp iddiası, tarafların sıfatına göre üç farklı yola çıkabilir. Alıcı tüketici sıfatını taşıyorsa tüketici uyuşmazlıkları rejimi; her iki taraf da tacir ise ticari dava rejimi; bunların dışında kalan hallerde genel hükümler devreye girer. Bu tespit yapılmadan yazılan dilekçe, görevsizlik kararıyla dönebilir. Görevsizlik kararı sonrası dosyanın gönderilmesi için öngörülen süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılabilir; usule aykırı işlemin en sert sonucu burada ortaya çıkar.
Ticari Uyuşmazlıkta Ön Basamak
Ticari nitelikteki alacak ve tazminat talepleri bakımından arabulucuya başvuru dava şartıdır. Bu basamak tamamlanmadan açılan dava esasa girilmeden reddedilir. Arabuluculuk sürecinde tarafların ve talep kalemlerinin, açılacak davadakiyle örtüşmesi gerekir; dosyada sonradan eklenen taraf, aynı sorunu yeniden doğurur.
Hesabın Kurulması
- Zarar kalemleri ayrıştırılır: onarım gideri, değer kaybı, kullanım kaybı ve varsa kar yoksunluğu.
- Her kalem için dayanak belge belirlenir; fatura, teklif, keşif tutanağı veya teknik rapor.
- Muayene ve ihbar yükümlülüğünün ne zaman yerine getirildiği tarihlendirilir.
- Talep miktarı belirlenebilir durumdaysa açıkça yazılır; belirlenemiyorsa bunun nedeni gerekçelendirilir.
Yetki Sözleşmesinin Sınırı
Sözleşmeye konulan yetki kaydı her ilişkide geçerli değildir. Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasındaki ilişkilerde bu kayıt sonuç doğurabilirken, tüketici işlemlerinde aynı etkiyi göstermez. Matbu sözleşmedeki yetki maddesine güvenerek uzak bir yerde dava açmak, hem masrafı hem süreyi artırır.
Ayıp iddiasının hukuki niteliği ve zararın kapsamı her dosyada farklıdır. Dava açılmadan önce sıfat, süre ve hesap yapısının birlikte gözden geçirilmesi için hukuki değerlendirme alınmasında yarar vardır.