Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıklarında dava açmadan önce sorulması gereken soru, hakkın var olup olmadığından çok, hangi kapının önce çalınacağıdır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde kurulan bu yapıda arabuluculuk kimi uyuşmazlıklarda zorunlu bir ön aşamayken kimilerinde tamamen isteğe bağlıdır.
Önce İlişkinin Niteliği Belirlenir
Alıcının tüketici sayıldığı ilişkiler ile iki tacir arasındaki ticari ilişki farklı usul rejimine tabidir. Aynı ayıplı ürün, satın alanın sıfatına göre tüketici mercilerine ya da ticari yargılama usulüne taşınır. Bu ayrım yapılmadan başlatılan süreç, çoğu zaman baştan tekrar edilmek zorunda kalır.
Zorunlu Arabuluculuğun Sınırı
Ticari uyuşmazlıklarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık tespit, men veya sözleşmenin ayakta tutulmasına ilişkin bazı talepler bu kapsamda değerlendirilmez. Tüketici tarafında ise belirli parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetine başvuru zorunluluğu ayrı bir ön aşama oluşturur.
Ayıp Bildiriminin Kendi Usulü
- Ayıbın açık mı yoksa gizli mi olduğu, bildirim yükümlülüğünün zamanını belirler.
- Bildirimin ispatlanabilir bir kanalla yapılması, sonraki tüm aşamaların dayanağıdır.
- Seçimlik hakların hangisinin kullanıldığı açıkça yazılmalıdır; sonradan değiştirilmesi her zaman mümkün olmayabilir.
- Satıcı, üretici ve ithalatçı arasındaki sorumluluk dağılımı husumet yönünden ayrıca kurgulanır.
Usule Aykırı İşlemin Bedeli
Zorunlu arabuluculuk aşaması tamamlanmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi de benzer sonuç doğurabilir. Bir başka sık hata, arabuluculuk sürecinde talebin dar tutulup davada genişletilmeye çalışılmasıdır; bu durumda genişletilen kısım için ön aşamanın tamamlanmadığı ileri sürülebilir.
Görüşme Öncesi Hazırlık
- Sözleşme, sipariş kaydı, fatura ve teslim belgesi tek dosyada birleştirilir.
- Ayıbın niteliği fotoğraf, servis kaydı veya teknik değerlendirmeyle somutlaştırılır.
- Talep tutarı kalem kalem hesaplanır; onarım, değişim ve bedel indirimi seçenekleri ayrı hesaplanır.
- Karşı tarafın ticaret sicil ve adres bilgileri güncel hâliyle temin edilir.
Arabuluculuk aşamasında varılan anlaşmanın kapsamı, sonradan dava açma imkânını sınırlayabilir. Bu nedenle tutanak imzalanmadan önce, uyuşmazlığın kendine özgü koşullarını değerlendirecek bir hukukçudan görüş alınması önerilir.