Bir sözleşmenin ihlal edildiği açık olsa bile, talebin hangi mahkemede ve hangi hukuki nitelendirmeyle ileri sürüldüğü sonucu değiştirir. Sözleşme yorumu tartışması çoğu kez yetki ve görev tartışmasıyla iç içe yürür. Bu rehber, Türk Borçlar Kanunu ekseninde sözleşmeye aykırılık dosyalarında yorum yönteminin ve usul tercihlerinin nasıl kurulacağını ele alıyor.
Sözleşme Yorumunda Esas Alınan Ölçüt
Yorumda tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır; sözleşmede kullanılan sözcüklerin yanlış seçilmiş olması, ortak iradenin önüne geçmez. Bu ilke pratikte şu anlama gelir: metnin lafzına dayanan taraf kadar, müzakere sürecine ve fiilî uygulamaya dayanan taraf da güçlü bir konumda olabilir. Bu nedenle dosya kurulurken yalnız imzalı metin değil, teklif yazışmaları, revizyon geçmişi, ödeme ve teslim pratiği birlikte sunulmalıdır.
Görev ve Yetkinin Belirlenmesi
- Taraflar ve iş ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi, değilse asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
- Bir taraf tüketici sıfatını taşıyorsa uyuşmazlık tüketici mevzuatı kapsamına girer ve merci değişir.
- Genel yetki kuralı davalının yerleşim yeridir; sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de dava açma seçeneği sunar.
- Yetki sözleşmesi yalnız tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında geçerli biçimde kurulabilir.
- Görev kuralı kamu düzenindendir ve sözleşmeyle değiştirilemez.
Talebin Nitelendirilmesi
Aynı olaydan aynen ifa, sözleşmeden dönme, tazminat veya cezai şart talepleri doğabilir. Bunlar birbirinin alternatifi olabileceği gibi, birlikte istenmeleri mümkün olmayan hâller de vardır. Nitelendirme hatası, talep sonucunun reddi anlamına gelir. Temerrüdün oluşup oluşmadığı, ihtarın usulüne uygun gönderilip gönderilmediği ve verilen sürenin makul olup olmadığı bu aşamada belirleyicidir.
Usule Aykırı İşlem Nerede Ortaya Çıkar
Uygulamada en çok karşılaşılan kusurlar; belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercihin yanlış yapılması, ıslah imkânının süresinde kullanılmaması, delillerin dilekçeler teatisi aşamasından sonra sunulmaya çalışılması ve bilirkişi raporuna karşı itirazın gerekçesiz bırakılmasıdır. Zamanaşımı savunmasının cevap dilekçesinde ileri sürülmemesi de karşı taraf açısından benzer bir kayıp doğurur.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Sözleşme metni, ekleri ve değişiklik protokolleri tarih sırasına dizilir.
- Tarafların sıfatı belirlenerek görevli mahkeme netleştirilir.
- İhtar ve temerrüt yazışmalarının tebliğ tarihleri listelenir.
- Talep türü seçilir ve alternatif talepler ayrı kalemler hâlinde yazılır.
- Zamanaşımı süresi ve varsa arabuluculuk dava şartı ayrıca kontrol edilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin türü, tarafların konumu ve ihlalin biçimi hukuki değerlendirmeyi değiştirebilir. Talep tutarı yüksekse ya da sözleşmede yetki ve tahkim kaydı varsa, dava açılmadan önce dosyanın hukuken kurgulanması ilerideki usul kayıplarını önler.