Satılan malın veya ifa edilen edimin ayıplı çıkması hâlinde asıl kayıp çoğu zaman ayıbın kendisinden değil, ihbarın yanlış biçimde yapılmasından ve dosyanın görevsiz bir mahkemeye taşınmasından doğar. Bu rehber, ayıp ihbarı uyuşmazlıklarında görev–yetki analizini ve usule aykırı işlemin yarattığı sonuçları ele alır.
Görevi Belirleyen Şey Taraf Sıfatıdır
Aynı ayıp iddiası, tarafların sıfatına göre üç farklı mahkemeye gidebilir. Alıcı TKHK anlamında tüketici ise uyuşmazlık tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi ekseninde ilerler. Her iki taraf da tacir ise ve ilişki ticari işletmeleriyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi devreye girer. Bunların dışında kalan hâllerde TBK hükümleri çerçevesinde asliye hukuk mahkemesi genel görevli mahkemedir. Görev kuralları kamu düzenindendir; taraflar anlaşarak değiştiremez ve mahkeme yargılamanın her aşamasında resen inceler.
Yetki İtirazı Kaçırılırsa Geri Dönüşü Yoktur
Görevin aksine yetki, sınırlı hâller dışında ilk itiraz niteliğindedir. HMK sistematiğinde yetki itirazının cevap dilekçesiyle ve yetkili mahkeme gösterilerek ileri sürülmesi gerekir; süresinde yapılmayan itiraz sonucunda dava açıldığı yerde görülmeye devam eder. Sözleşmedeki yetki kaydının geçerliliği de tarafların sıfatına bağlıdır: tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılan yetki sözleşmesi kural olarak geçerliyken, tüketici aleyhine kurulan yetki kayıtları tüketiciyi bağlamaz.
İhbarın İspatı: Şekil Serbestisi Bir Tuzaktır
Ayıp ihbarı için kanun kural olarak belirli bir şekil aramaz; ancak ihbarın zamanında yapıldığını ispat yükü ihbarı yapan taraftadır. Uygulamada şu kaynaklar birlikte kullanıldığında ispat zinciri sağlamlaşır:
- Noter ihtarnamesi veya KEP üzerinden gönderilen bildirim ve tebliğ şerhi
- Ayıbın tespit edildiği tarihi gösteren servis formu, teslim tutanağı, fotoğraf metaverisi
- Satıcı ile yapılan yazışmalarda ayıbın kabulüne dair beyanlar
- Muayene için görevlendirilen teknik kişinin raporu ve tarihi
Sözlü bildirimle yetinilen dosyalarda, ihbarın gecikmeli yapıldığı savunması çoğu zaman esasa girmeden sonucu belirler.
Dava Açmadan Önceki Zorunlu Basamaklar
- İlişkinin ticari nitelikte olup olmadığını belirleyin; konusu para alacağı olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır.
- Tüketici uyuşmazlıklarında güncel parasal sınıra göre hakem heyeti mi mahkeme mi yetkilidir, kontrol edin.
- Arabuluculuk son tutanağının aslını veya onaylı örneğini dava dilekçesine ekleyin.
- Talep sonucunu seçimlik haklar arasından net biçimde belirleyin; muğlak talep, ıslah ihtiyacı doğurur.
Kapanış
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir ve somut sözleşmenin hükümleri, teslim tarihi ile ayıbın niteliği sonucu bütünüyle değiştirebilir. Kendi dosyanız bakımından görev, yetki ve süre hesabını belgeler üzerinden bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmenizde yarar vardır.