Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda alacağın varlığı kadar, ne zaman ileri sürüldüğü de sonucu belirler. Zamanaşımı def'i, esasa hiç girilmeden talebi karşılıksız bırakabilir; ihbar külfetinin zamanında yerine getirilmemesi ise ayıp iddiasını baştan zayıflatır. Bu rehber, iki kavramı birbirine karıştırmadan takip etmenin pratik yöntemini sunar.
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Aynı Şey Değil
Zamanaşımı borcu sona erdirmez, talep edilebilirliğini zayıflatır ve ancak karşı tarafça ileri sürüldüğünde dikkate alınır. Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini ortadan kaldırır ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. TBK'da kural olarak on yıllık genel süre öngörülmüş, kira bedeli ve periyodik edimler gibi bazı alacaklar için daha kısa süre kabul edilmiştir. Bu ayrımın dosya başında netleştirilmesi, strateji seçimini doğrudan etkiler.
Sürenin Başlangıcını Belirleyen Ana Nokta
Süre çoğunlukla alacağın muaccel olduğu, yani istenebilir hâle geldiği anda işlemeye başlar. Vadeli işlerde vade tarihi, vadesiz işlerde ihtarın ulaştığı an belirleyicidir. Bu nedenle ihtarnamenin tebliğ parçası, dosyadaki en kritik belgelerden biridir. Ödemesiz dönem, ek protokol veya vade uzatımı varsa, bunların hepsi tek bir kronolojiye işlenmelidir.
Süreyi Kesen ve Durduran Haller
- Borçlunun borcu ikrar etmesi veya kısmi ödeme yapması
- Alacak için icra takibi başlatılması ya da dava açılması
- Faiz ödemesi ya da rehin/teminat verilmesi
- Tarafların yazışmasında borcun kabulü anlamına gelen açık beyan
Kesilme hâlinde süre baştan işlemeye başlar; bu nedenle karşı taraftan gelen "ödeyeceğiz" içerikli bir yazı, dosyanın ömrünü uzatan bir belge olarak saklanmalıdır.
Ayıp İhbarı: Kısa ve Bağımsız Bir Külfet
Teslim alınan malda ayıp bulunduğunda, gözden geçirme ve bildirim külfeti ayrı bir takvim yaratır. Ticari iş niteliğindeki alımlarda TTK'nın öngördüğü kısa bildirim süreleri, tüketici işlemlerinde ise TKHK'nin sağladığı daha koruyucu rejim uygulanır. Gizli ayıplarda süre, ayıbın ortaya çıktığı andan itibaren değerlendirilir. İhbarın kanıtlanabilir bir kanalla yapılması, sonraki tüm tartışmayı belirler.
Sulh Görüşmesinin Gizli Riski
Uzlaşma arayışı, tek başına zamanaşımını durdurmaz. Aylarca süren müzakere sonunda anlaşma sağlanamazsa, alacaklı hem zaman hem de dava imkânı bakımından zayıf konuma düşebilir. Görüşmelerin uzadığı dosyalarda güvenli yöntem, karşı taraftan borcu kabul içeren yazılı bir beyan almak ya da HMK çerçevesinde dava/takip yolunu koruyacak bir adım atmaktır.
Bu metin genel bilgilendirme sunar; süre türü ve uzunluğu sözleşmenin niteliğine göre değişir. Alacağınızın hangi rejime tabi olduğu konusunda tereddüt varsa, süre dolmadan hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.