Ceza yargılamasında iddianamenin kabulüyle birlikte dosya farklı bir mantığa geçer. Soruşturmada toplanan deliller artık duruşma düzeni içinde tartışılır ve zamanında ileri sürülmeyen talepler çoğu zaman geri kazanılamaz. CMK'nın öngördüğü usul çerçevesinde sanığın ve katılanın hakları, kullanıldıkları anda anlam taşır.
İddianameyi Delil Haritasına Çevirmek
İlk duruşmadan önce iddianamedeki her isnat, dayandığı delille eşleştirilmelidir. Bu eşleştirme yapılmadığında savunma, olayın tamamına yayılan genel bir itiraza dönüşür ve etkisini kaybeder.
- Her isnadın karşısına dayanağı olan tutanak, beyan veya rapor yazılır
- Dosyada bulunmayan ancak atıf yapılan belgeler ayrı bir listede toplanır
- Çelişkili beyanlar tarih sırasına dizilerek karşılaştırılır
- Lehe olduğu düşünülen ancak toplanmamış deliller talep listesine alınır
Delilin Hukuka Uygunluğu Meselesi
Ceza yargılamasında delilin içeriği kadar elde ediliş biçimi de denetlenir. Arama, elkoyma ve iletişimin denetlenmesi gibi tedbirlerde karar tarihleri, kapsamı ve uygulanma şekli tutanaklarla karşılaştırılmalıdır. Kararın kapsamını aşan bir uygulama söz konusuysa bu itiraz, dosyanın esasına girilmeden önce ve açık biçimde tutanağa geçirilmelidir. Sonradan hatırlanan usul itirazları, kanun yolu aşamasında çok daha zayıf değerlendirilir.
Duruşmada Kayıt Altına Alınması Gerekenler
Uygulamada en sık yaşanan hak kaybı, talebin sözlü olarak dile getirilip tutanağa geçirilmemesidir. Tanık dinletme, keşif, ek rapor alınması ya da yeni bilirkişi görevlendirilmesi taleplerinin reddedilmesi hâlinde ret gerekçesinin de tutanakta yer alması gerekir. Bu kayıt, sonraki aşamada yapılacak denetimin dayanağıdır.
Sıklıkla Görülen Usul Sorunları
- Tebligattaki eksiklik nedeniyle duruşmadan haberdar olunamaması
- Mazeret bildirilmeden duruşmaya katılınmaması ve savunmanın kısıtlanması
- Katılma talebinin süresinde ve açıkça ileri sürülmemesi
- Esas hakkındaki mütalaaya karşı savunma için süre istenmemesi
- Kararın gerekçeli hali beklenirken kanun yolu süresinin takip edilmemesi
Kanun Yoluna Hazırlık
İstinaf dilekçesi, duruşma sürecinde yapılan itirazların bir özeti olduğunda güçlüdür. Tutanaklara geçmemiş bir itirazın bu aşamada ilk kez ileri sürülmesi, çoğu zaman incelemeye esas alınacak somut bir dayanaktan yoksun kalır. Bu nedenle dosya boyunca tutulan itiraz günlüğü, kanun yolu aşamasının hazırlığıdır. Ceza infazına ilişkin hesaplar bakımından ise 5275 sayılı Kanun kapsamındaki düzenlemelerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek içindir; isnadın türü ve dosyanın kapsamı stratejiyi tümüyle değiştirebilir. Ceza yargılamasının her aşamasında savunmanın bir hukukçu eliyle yürütülmesi önem taşır.