Ceza yargılamasında sonucu belirleyen çalışmaların önemli bölümü, henüz dava açılmadan soruşturma evresinde yapılır. Bu evrede toplanmayan delil, kovuşturmada çoğu zaman geri getirilemez. Aşağıdaki plan, CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma evresinin takvimini ve ispat çalışmasının önceliklerini ele alır.
Soruşturmanın Yönünü Belirleyen İlk Adımlar
Şikayetçi tarafında dilekçenin içeriği, şüpheli tarafında ise ifade öncesi hazırlık belirleyicidir. Dilekçe, yalnızca olayı anlatmakla kalmayıp hangi delilin nereden temin edilebileceğini de göstermelidir. Kamera kayıtlarının saklama süresi sınırlı olduğundan, kayıt talebinin en baştan yazılı biçimde ileri sürülmesi gerekir. Şüpheli açısından ise dosya kapsamının incelenmesi, ifadenin hangi çerçevede alınacağını önceden görmeyi sağlar.
Dijital Delilde Bütünlüğü Korumak
- Cihazlar üzerinde silme, biçimlendirme veya yeniden kurulum yapılmaması
- Mesajlaşma kayıtlarının ekran görüntüsü yanında yedek dosyasıyla birlikte saklanması
- Elde edilen kayıtların hangi yöntemle ve kim tarafından alındığının not edilmesi
- Karşı tarafa ait cihaz veya hesaplardan izinsiz veri alınmaması
- İnceleme talebinin, imaj alınması usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi
Hukuka Aykırı Delil Tartışmasını Baştan Kurmak
Bir delilin içerik olarak güçlü olması, kullanılabilir olduğu anlamına gelmez. Elde ediliş biçimi tartışmalı olan kayıtlar bakımından hukuka uygunluk değerlendirmesi ayrıca yapılmalı; hem savunma hem müşteki tarafında bu itiraz önceden öngörülmelidir. Bu değerlendirme, delilin dosyaya sunulma anından önce yapıldığında strateji değişebilir.
Süreleri Kaçırmamak
- Şikayete bağlı suçlarda şikayet süresinin, failin ve fiilin öğrenildiği ana göre hesaplanması
- Tutuklama ve adli kontrol kararlarına itiraz sürelerinin karar tarihinden itibaren takip edilmesi
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itirazın, tebliğ tarihine bağlı olarak takvime işlenmesi
- El konulan eşyaya ilişkin taleplerin soruşturma sürerken yapılması
- Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda bu aşamanın kaçırılmaması
İfade ve Beyan Tutarlılığı
Aynı kişinin farklı aşamalarda verdiği beyanlar arasındaki çelişkiler, dosyanın en kolay saldırıya uğrayan noktasıdır. Bu nedenle beyanlar tarih sırasıyla yan yana konulmalı, farklılıklar tespit edilerek açıklanabilir hâle getirilmelidir. Tanık beyanı istenecekse, tanığın olayla bağlantısı ve neyi doğrudan gördüğü baştan netleştirilmelidir.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi göstermeye yöneliktir; suç tipi, dosyanın aşaması ve toplanan delillerin niteliği izlenecek yolu esaslı biçimde değiştirir. Soruşturmanın erken aşamasında hukuki destek alınması, sonradan telafi edilemeyecek kayıpları önler.