Ceza soruşturmasında görevli mahkemenin ne olacağı, henüz iddianame düzenlenmeden önce dosyanın seyrini belirler. Tutuklamaya itirazın hangi mercie yapılacağı, hangi koruma tedbirlerinin gündeme gelebileceği ve savunmanın hangi ağırlıkta kurulacağı bu tespite bağlıdır. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde soruşturma evresi, sonradan telafisi güç kararların alındığı evredir.
Görev Tartışmasının Erken Yapılması
Görev, isnat edilen suçun kanundaki karşılığına göre belirlenir. Kanunda ayrıca görevli olduğu belirtilen hâller dışında, ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar ağır ceza mahkemesinin görev alanına girer. Soruşturmada isnadın hangi maddeye oturtulduğu bu nedenle salt bir nitelendirme meselesi değildir; savunmanın hangi mercie hangi taleple gideceğini de belirler.
Soruşturmada Zamanı Belirleyen Kararlar
- Gözaltı ve tutuklama kararlarına karşı itiraz, sulh ceza hâkimliği düzeninde ve sınırlı süre içinde yapılır.
- El koyma ve arama tedbirlerine karşı itiraz yolları ayrıca değerlendirilmelidir.
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı itiraz, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde yapılır.
- Dosyaya kısıtlama kararı varsa, kısıtlamanın kapsamı ve kaldırılması talebi ayrı bir başlık olarak takip edilir.
Delil Eksikliği Şüpheli Aleyhine İşler
Soruşturmada toplanan delillerin çoğu, sonradan yeniden üretilemez. Kamera kayıtlarının saklama süresi sınırlıdır; iletişim ve konum verileri zamanla erişilemez hâle gelir; tanıkların hatırladıkları zayıflar. Bu nedenle savunmanın soruşturma evresindeki asıl işi savunma yapmak değil, lehe delillerin kaybolmadan dosyaya girmesini sağlamaktır.
- Lehe delil talepleri yazılı olarak ve gecikmeden savcılığa sunulur.
- Talep edilen kayıtların saklama süresi dolmadan istenmesi için tarih hesabı yapılır.
- Tanık beyanlarının alınması gecikiyorsa, bu husus dosyaya yazılı olarak not düşülür.
- Bilirkişi incelemesi gerekiyorsa, inceleme konusu somut sorular hâlinde yazılır.
Görev Yanılgısının Sonuçları
Yanlış merci önünde yapılan talep, süre içinde yapılmış sayılmayabilir veya değerlendirilmeden reddedilebilir. Özellikle itiraz yollarında merci hatası, esasa girilmeden karar verilmesine yol açar. Bu yüzden her dilekçe hazırlanırken, başlığa yazılan merciin o karar bakımından gerçekten yetkili olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Son Söz
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır ve somut bir soruşturma dosyasının değerlendirilmesinin yerini tutmaz. İsnadın niteliği ve dosyadaki tedbirler kişiden kişiye değiştiğinden, soruşturmanın ilk aşamasından itibaren müdafi desteğiyle hareket edilmesi önemlidir.