Kripto varlık vaadiyle yapılan transferlerde mağdurun karşılaştığı ilk çıkmaz, paranın nereye gittiğinden çok hangi kapıya gidileceğidir. Aynı olayda ceza soruşturması, bankaya veya ödeme kuruluşuna yöneltilen itiraz ve özel hukuk talebi eş zamanlı yürüyebilir; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, 5549 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler, SPK'nın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeleri ve TCK'nın 282. maddesindeki aklama suçu bu yolları birbirine bağlar ama aynılaştırmaz.
Ceza Yolu ile Banka İtirazı Aynı Şey Değildir
Savcılığa yapılan suç duyurusu, failin cezalandırılmasına ve gerektiğinde malvarlığına yönelik tedbirlere odaklanır. Bankaya veya ödeme kuruluşuna yöneltilen itiraz ise sözleşmesel ilişkiye ve işlemin yetkisiz gerçekleşip gerçekleşmediğine bakar. Bu ayrım gözden kaçtığında, mağdur soruşturmanın sonucunu bekleyip özel hukuk yolundaki süreleri kaçırabilir. Hesaba tedbir konulması veya el koyma söz konusuysa buna karşı başvurulacak merci de takip edilen ceza usulünün kendi içindedir; bu tür kararlar hakimlik denetimine tabidir.
Ödeme Kuruluşuna Karşı Talepte Görev Ayrımı
- Mağdur tüketici sıfatı taşıyorsa uyuşmazlık, parasal sınıra göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesi önüne gider.
- İşlem ticari faaliyet kapsamındaysa ticari yargılama usulü ve arabuluculuk şartı gündeme gelir.
- Kuruluşun mevzuata aykırı davrandığı iddiası varsa, idari denetim mercilerine yapılan şikâyet ayrı bir kanaldır ve dava süresini durdurmaz.
- Yurt dışı merkezli bir platform söz konusuysa muhatabın hukuken kim olduğu baştan tespit edilmelidir.
Delil Eksikliğinin En Sık Doğduğu Nokta
Bu dosyalarda kayıp, çoğunlukla transferin kendisinde değil, transferi çevreleyen iletişimde yaşanır. Mesajlaşma uygulamalarındaki yönlendirmeler, platform arayüzündeki bakiye görüntüleri ve sözde yatırım danışmanının talimatları silindiğinde geriye yalnızca dekont kalır; dekont ise tek başına iradenin nasıl sakatlandığını göstermez.
Kayıt Altına Alma Sırası
- Tüm yazışmalar, kesintisiz ve tarih görünecek biçimde dışa aktarılır.
- Gönderim yapılan cüzdan adresleri ve işlem kimlikleri ayrı bir listede toplanır.
- Banka ve ödeme kuruluşundan işlem ekstresi ile talimat kayıtları resmen istenir.
- Platformun tanıtım sayfaları, kaybolma ihtimaline karşı tespit edilerek saklanır.
- Bildirim ve itiraz yazılarının tebliğ tarihleri tek bir takvimde izlenir.
Kapanış Notu
Yetki analizi burada yalnızca usuli bir tercih değil, paranın izini sürme hızını belirleyen bir stratejidir. Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır; işlemlerin niteliği ve tarafların sıfatı dosyadan dosyaya değiştiğinden, adım atmadan önce hukuki destek alınması önerilir.