Takip başladıktan sonra ortaya çıkan itirazların büyük bölümü aynı soruda kilitlenir: bu şikâyet icra dairesine mi, icra mahkemesine mi, yoksa genel mahkemeye mi ait? İİK'nın takip hukukuna ilişkin düzenlemeleri ile HMK'nın genel usul kuralları arasındaki iş bölümü kavranmadığında, süresi içinde yapılmış bir başvuru bile sonuçsuz kalabilir. Aşağıda haciz ve mal beyanı ekseninde merci ayrımı ele alınmaktadır.
Şikâyet, İtiraz ve Dava Üç Ayrı Kurumdur
İcra memurunun işleminin kanuna aykırı olduğu iddiası şikâyet yoluyla icra mahkemesine taşınır ve kısa bir süreye bağlıdır. Borca veya imzaya yönelik itiraz ise takibin türüne göre icra dairesine ya da doğrudan icra mahkemesine yapılır. Takibi durduran itirazın aşılması içinse alacaklının önünde iki yol vardır: elindeki belgeye dayanarak icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek veya genel mahkemede itirazın iptali davası açmak. Bu iki yolun delil rejimi aynı değildir; icra mahkemesi sınırlı incelemeyle bağlıdır, genel mahkemede ise yargılama geniş biçimde yapılır.
Haczedilen Mal Üçüncü Kişiye Aitse
Hacizli malın mülkiyetinin borçluya ait olmadığı ileri sürüldüğünde, uyuşmazlık istihkak prosedürüne girer. Burada belirleyici olan, malın haciz sırasında kimin elinde bulunduğudur; çünkü bu durum ispat yükünü doğrudan etkiler. Fatura, kira sözleşmesi ve teslim belgeleri tarih sırasına dizilmediğinde, iddia güçlü olsa bile karşılanamaz.
Mal Beyanının Görünmeyen Sonuçları
- Beyanda bulunmamak, takip hukukunun kendi yaptırım düzenini işletir ve bu konudaki uyuşmazlığa icra ceza yargılaması bakar.
- Gerçeğe aykırı beyan, ayrı bir sorumluluk kaynağıdır.
- Beyan sonrasında malvarlığında değişiklik olduğunda güncelleme yükümlülüğü doğar.
- Haczedilemeyecek mal ve gelirlere ilişkin iddia, beyanla birlikte değil, ilgili işlemin öğrenilmesinden itibaren ayrıca ileri sürülür.
Dosyayı Ayakta Tutan Kayıt Sırası
- Ödeme emrinin tebliğ tarihinin belgeyle sabitlenmesi.
- Yapılan tüm ödemelerin, dosya numarası açıklamasıyla banka üzerinden yapılması.
- Haciz tutanaklarının örneklerinin her aşamada dosyadan alınması.
- Üçüncü kişilere gönderilen haciz ihbarnamelerine verilen cevapların takibi.
- Süreli her işlem için tebliğ tarihinden başlayan ayrı bir kontrol notu tutulması.
Değerlendirme
Takip dosyalarında hak kaybı çoğunlukla esasa ilişkin zayıflıktan değil, sürelerin ve merciin karıştırılmasından doğar. Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; takibin türü ve dayanağı belge, izlenecek yolu değiştirebileceğinden, dosyaya özgü değerlendirme için hukuki yardım alınması yerinde olur.