Banka hesabının ya da kripto varlık platformundaki bakiyenin aniden kullanılamaz hâle gelmesi, çoğu kişi için ilk kez karşılaşılan bir durumdur. Bu tabloda ilk yapılması gereken, blokeyi kimin ve hangi hukuki dayanakla koyduğunu belirlemektir. 5411 ve 5549 sayılı kanunlar, SPK kripto düzenlemeleri ve TCK 282 farklı süreçleri işaretler; her birinin muhatabı ve itiraz yolu ayrıdır. Blokenin kaynağı bilinmeden yapılan başvuru genellikle sonuçsuz kalır.
Blokenin Kaynağını Belirlemek
Uygulamada bir hesabın kullanılamaz hâle gelmesinin birden fazla sebebi olabilir: yükümlü kuruluşun kendi risk politikası kapsamında aldığı tedbir, yürütülen bir soruşturma kapsamında verilen el koyma kararı ya da idari nitelikte bir işlem. Bankaya yapılacak yazılı başvuru bu ayrımı netleştirmek için yararlıdır; ancak tedbirin arkasında bir yargı kararı varsa banka bunu kaldıramaz. Bu durumda dilekçeyi bankaya yöneltmeye devam etmek, itiraz süresinin boşa geçmesi anlamına gelir.
İtiraz Nereye Yapılır
Soruşturma kapsamında verilen el koyma ve benzeri koruma tedbiri kararlarına karşı itiraz, ceza muhakemesi mevzuatındaki usule göre ilgili hâkimliğe yöneltilir. Kararı veren mercie sunulan itiraz, yerinde görülmezse incelemeye yetkili mercie gönderilir. Buna karşılık idari nitelikteki bir işlem söz konusuysa yol idari yargıdır. Aynı olayda hem ceza soruşturması hem idari süreç yürüyebileceği için, tek bir dilekçeyle her iki sonucun elde edilmesi mümkün değildir.
Paranın İzlenmesi: Meşru Kaynağı Belgelemek
- Hesaba giren tutarların kaynağı, tarih sırasıyla ve belgeye dayalı olarak açıklanmalıdır.
- Ticari faaliyetten doğan girişlerde fatura, sözleşme ve teslim belgeleri birlikte sunulmalıdır.
- Kripto varlık işlemlerinde platform ekstreleri ve transfer kayıtları, cüzdan adresleriyle eşleştirilerek derlenmelidir.
- Üçüncü kişilerden gelen transferlerde gönderenle olan hukuki ilişki ayrıca ortaya konmalıdır.
- Nakit girişler için çekim ve yatırım kayıtları arasındaki zaman farkı açıklanmalıdır.
Mağdur Tarafında Zamanla Yarış
Dolandırıcılık sonucu para gönderen kişi bakımından da süre belirleyicidir. Paranın hesaplar arasında hareket etmesi hâlinde izlenmesi güçleşir; bu nedenle ödemenin yapıldığı anın hemen ardından yetkili birime başvuru yapılması ve ilgili hesaplara yönelik tedbir talep edilmesi gerekir. Bankaya yapılan iade talebi tek başına yeterli değildir. Ödeme kanalı, tarih, tutar ve karşı hesap bilgileri eksiksiz biçimde başvuruya eklendiğinde tedbirin uygulanma ihtimali artar.
Bloke Öğrenildiğinde Yapılacaklar
- Hesabın hangi tarihte ve hangi işlem sonrası kullanılamaz hâle geldiği tespit edilir.
- Kurumdan tedbirin dayanağına ilişkin yazılı bilgi talep edilir.
- Bir soruşturma dosyası varsa dosya bilgileri ve karar tarihi öğrenilir.
- İtiraz için doğru merci belirlenir ve süre takvime işlenir.
- Kaynak belgeleri, işlem bazında eşleştirilerek tek dosyada sunulur.
Burada verilen bilgiler geneldir ve her dosyanın koşulları farklıdır. Mali soruşturmalarda hem ceza hem idari boyut aynı anda ilerlediğinden, tedbirin öğrenildiği ilk günlerde hukuki destek alınması sürecin yönetilebilir kalmasını sağlar.