Taşınmaz uyuşmazlıklarında en çok karıştırılan konulardan biri, mülkiyeti düzeltmeyi amaçlayan tapu iptali ve tescil davası ile bir hukuki durumu belirlemeyi amaçlayan tespit davası arasındaki ayrımdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ekseninde bu iki yolun ne zaman tercih edildiğini ele alıyoruz.
Tapu İptali ve Tescil Davasının Amacı
Bu dava, tapuda görünen kaydın gerçek hak durumuna aykırı olduğu iddiasına dayanır. Muvazaalı devir, hukuki ehliyetsizlik, hile ya da yolsuz tescil gibi sebepler ileri sürülerek, mevcut kaydın iptali ve taşınmazın davacı adına tesciline karar verilmesi istenir. Karar kesinleştiğinde tapu müdürlüğü kaydı buna göre düzeltir.
Tespit Davası Ne Zaman Gündeme Gelir
Tespit davasında amaç mülkiyeti doğrudan devretmek değil, taraflar arasında bir hukuki ilişkinin var olup olmadığını belirlemektir. Örneğin bir irtifak hakkının kapsamı ya da bir sözleşmenin geçerliliği çekişmeliyse tespit istenebilir. Ancak eda davası açılabilecek hallerde, salt tespit istemenin hukuki yararı bulunmadığı gerekçesiyle reddedilme riski vardır; bu nedenle iki yol arasındaki tercih baştan doğru yapılmalıdır.
Yetki ve Görev
- Taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
- Uyuşmazlığın niteliğine göre görevli mahkemenin doğru belirlenmesi, sürecin baştan sağlıklı ilerlemesi için gereklidir.
Delil Yönü
Tapu iptali istemlerinde tapu kayıtları, akit tablosu, varsa satış vaadi sözleşmesi ve ödeme belgeleri temel dayanaklardır. Muvazaa iddiasında, devrin gerçek bir bedele dayanıp dayanmadığı ve tarafların iradesi araştırılır. Ehliyetsizlik iddiasında sağlık kayıtları ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi devreye girer.
Karar Sonrası
Tapu iptali ve tescil kararı kesinleşmeden tapuda işlem yapılmaz. Yürütmenin durması veya taşınmaz üzerine şerh gibi geçici korumaların, dava süresince üçüncü kişilere iyiniyetli devir yapılmasını önlemek için değerlendirilmesi gerekir.
Bu içerik yol gösterici niteliktedir. Devrin sebebi, tarafların iradesi ve tapu geçmişi her olayda değiştiğinden, dosyanıza özgü bir hukuki inceleme yaptırmanız önerilir.