Haciz uygulandıktan sonra atılacak adım, çoğu zaman birkaç gün içinde belirlenmek zorundadır. Bu aşamada yapılan en yaygın hata, hangi yolun izleneceğinin (şikâyet mi, istihkak iddiası mı, borca itiraz mı) karıştırılması ve süre içinde yanlış mercie başvurulmasıdır.
Önce Yolu Doğru Seçmek
Haczin yapılış biçimindeki usulsüzlükler icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür ve bunun için kural olarak yedi günlük süre işler. Kamu düzenine aykırılık oluşturan ve bir hakkın yerine getirilmemesine ilişkin durumlarda ise şikâyet süreye bağlı değildir. Haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası ise istihkak prosedürüne tabidir ve farklı bir usul izler.
Şikâyet Dosyasının Delil Omurgası
Şikâyet dilekçesi, haciz tutanağındaki somut aykırılığa dayanmalıdır. İncelenmesi gereken kayıtlar:
- Haciz tutanağının tam metni, tarihi ve hazır bulunanlar
- Ödeme emrinin tebliğ evrakı ve tebligat şerhi
- Haczedilemezlik iddiasına dayanak belgeler (maaş, emekli aylığı, meslek aleti)
- Kıymet takdirine ilişkin rapor ve tebliğ tarihi
Üçüncü Kişinin Mülkiyet İddiasında İspat
Haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğu ileri sürüldüğünde, malın hangi tarihte ve nasıl edinildiği belgeyle ortaya konmalıdır. Fatura, banka ödemesi, tescil kaydı ve sigorta poliçesi gibi tarih taşıyan kayıtlar belirleyicidir. Malın borçlunun elinde bulunmasının doğurduğu değerlendirmeler nedeniyle, aile içi devirlerde ispat standardının daha yüksek uygulandığı bilinmelidir. İİK ve HMK'nın ilgili usul kuralları bu aşamada birlikte gözetilir.
Ödeme Planı mı, Yargılama mı
Haciz baskısı altında yapılan taahhütler, ödenmediğinde ayrı sonuçlar doğurabileceğinden dikkatle değerlendirilmelidir. Alacaklı ile yapılacak bir ödeme protokolünde taksit tutarları, vade tarihleri, haczin ne zaman kaldırılacağı ve temerrüt hâlinde uygulanacak yol yazılı olarak belirlenmelidir. Tartışmalı bir alacak varsa protokol, borcun kabulü anlamına gelip gelmediği yönünden ayrıca gözden geçirilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir; dosyanın türü ve haczin konusu sonucu değiştirir. Kısa süreler işlediğinden, haciz tutanağının bir örneğiyle birlikte hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.