İcra dosyalarında kaybedilen hak, çoğu zaman bir savunma zayıflığından değil, ödeme emrinin tebliğinden sonra sessiz geçen birkaç günden doğar. Bu rehber, haciz tehdidi altındaki borçlunun itiraz ve başvuru sırasını, sürelerin nasıl kurgulanacağını ve itirazın delilsiz kalması hâlinde ortaya çıkan sonuçları ele alır.
İlk Soru: Takibin Türü Nedir
İİK kapsamında itirazın süresi, mercii ve etkisi tamamen takip türüne göre değişir. İlamsız takipte ödeme emrine itiraz icra dairesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurur; kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz icra mahkemesine yapılır, süresi daha kısadır ve takip kural olarak kendiliğinden durmaz. İlamlı takipte ise itiraz kurumu bulunmaz, gündeme gelen yol icranın geri bırakılması istemidir. Ödeme emrinin üst kısmındaki takip türü okunmadan hiçbir dilekçe yazılmamalıdır.
İtiraz, Şikâyet ve Menfi Tespit Ayrımı
- İtiraz borcun kendisine, miktarına, faize, yetkiye veya imzaya yöneliktir ve süreye tabidir.
- Şikâyet icra dairesinin işlemindeki usulsüzlüğe karşıdır; icra mahkemesine yapılır.
- Menfi tespit davası borçlu olunmadığının mahkemece saptanmasını amaçlar ve takibi tek başına durdurmaz.
- Usulsüz tebligat iddiası ayrı bir başlıktır; öğrenme tarihinin somut olarak gösterilmesi gerekir.
Borca İtiraz mı, İmzaya İtiraz mı
Bu ayrım ispat yükünü doğrudan değiştirdiği için delil eksikliğinin en pahalıya mal olduğu noktadır. İmzaya itiraz ayrıca ve açıkça yapılmalıdır; ödeme emrinde imzanın reddedilmemesi, senedin borçluya ait sayılması sonucunu doğurur. Borca itirazda ise ödeme belgesi, banka dekontu, ibraname veya karşılıklı yazışma dosyaya eklenmediğinde itiraz biçimsel olarak geçerli olsa bile alacaklının açacağı davada zayıf kalır.
Haciz Uygulandıysa Devreye Giren Başvurular
- Haczedilemeyecek mal ve haklara dokunulmuşsa haczin öğrenilmesinden itibaren kısa süre içinde şikâyet yoluna gidilir.
- Üçüncü kişiye ait mal haczedilmişse istihkak iddiası ileri sürülür; iddianın süresinde bildirilmesi şarttır.
- Kıymet takdirine itiraz, satış aşamasında değeri belirleyeceği için ihmal edilmemelidir.
- Maaş haczinde kesinti oranı ve muvafakat şartları kontrol edilir.
- Satış talebi ve süreleri takip edilerek dosyanın düşme ihtimali izlenir.
Süre Yönetimi İçin Basit Bir Kural
İcra hukukunda süreler kısa, çoğu kez gün hesabıyla işler ve tebliğ tarihi esas alınır. Bu nedenle tebligat mazbatasının fotoğrafı ve tebliğ tarihi, dosya açılır açılmaz tek bir takvime işlenmelidir. Süre kaçırıldıktan sonra gecikmiş itiraz ancak dar ve istisnai koşullarda gündeme gelir; bu yola güvenerek beklemek gerçekçi bir strateji değildir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Takip türü, tebliğ tarihi ve dosyadaki belgeler sonucu doğrudan etkilediğinden, itiraz dilekçesi verilmeden önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.