Haciz işlemi borçlu için genellikle sürpriz olarak yaşanır ve ilk tepki panik hâlinde ödeme sözü vermek olur. Oysa İcra ve İflas Kanunu borçluya, kullanılmadığında kaybolan birden çok savunma aracı tanır. Bu rehber o araçların hangisinin ne zaman devreye gireceğini ele alır.
Haciz Anında Kullanılabilecek Araçlar
Takibin türüne göre borçlunun elindeki imkânlar değişir. İlamsız takipte ödeme emrine itiraz takibi durdurur; ilama dayalı takipte ise itiraz yolu değil, icranın geri bırakılması talebi gündeme gelir. Kambiyo senetlerine özgü takipte itirazın yöneltileceği merci ve süre farklıdır. Bu ayrımı yapmadan yazılan dilekçe, doğru içerikte olsa bile sonuç doğurmaz.
Şikâyet, İtiraz ve İstihkak Ayrımı
- İtiraz: borcun kendisine, miktarına veya imzaya yönelir; muhatabı icra dairesidir.
- Şikâyet: icra memurunun işleminin hukuka aykırılığına yöneliktir; icra mahkemesine yapılır.
- İstihkak: haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiasıdır ve kendi usulünü izler.
- Haczedilemezlik: kanunen haczi caiz olmayan mal ve alacaklara ilişkin talebin ayrıca ileri sürülmesi gerekir; kendiliğinden dikkate alınacağı varsayımı riskli bir beklentidir.
Taahhüt Vermeden Önce Düşünülmesi Gerekenler
Taksitle ödeme taahhüdü, borçlu açısından nefes aldıran ama ağır sonuçlar doğurabilen bir işlemdir. Taahhüt verildiğinde borca itiraz imkânı fiilen tükenebilir; ödeme aksadığında ise ayrı bir yaptırım riski doğar. Bu nedenle taahhüt öncesinde borcun gerçek tutarının, işlemiş faizin ve masrafların dökümü istenmeli, ödeme planı gerçekçi biçimde kurulmalıdır. Alacaklıyla varılan anlaşmanın dosyaya yansıtılmadığı hâller, sonradan "anlaşmıştık" savunmasını dayanaksız bırakır.
Uzlaşma ile Yargı Yolu Arasındaki Zamanlama Riski
Alacaklıyla görüşme yürütülürken itiraz ve şikâyet süreleri işlemeye devam eder. En sık yaşanan kayıp, "anlaşacağız" beklentisiyle süresinde itiraz edilmemesi ve sonrasında görüşmenin sonuçsuz kalmasıdır. Doğru yaklaşım, süreleri koruyacak adımı atıp müzakereyi paralel yürütmektir. Anlaşma sağlanırsa itirazın geri alınması her zaman mümkündür; tersi mümkün değildir.
Haciz Sonrası İlk Hafta Kontrol Listesi
- Dosya numarası alınıp takip dayanağı ve tebligat tarihi incelendi mi?
- Tebligatın usulüne uygunluğu kontrol edildi mi?
- Haczedilen malların listesi ve kime ait oldukları not edildi mi?
- Maaş haczi varsa kesinti oranı ve öncelik sırası doğrulandı mı?
- Ödeme yapılacaksa dosya hesabı güncel dökümle mi alındı?
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir ve her takip dosyası kendi özelliklerini taşır. Süreler çok kısa işlediğinden, tebligatı aldığınız gün dosyayı bir hukukçuyla incelemeniz olası hak kayıplarını önlemenin en pratik yoludur.