Maaş haczi, icra takibinin borçlu üzerinde en doğrudan hissedilen sonucudur. Uygulamada uyuşmazlıkların önemli bölümü haczin varlığından değil, kesinti oranından ve hangi ödemelerin haczedilebilir olduğundan doğar. Bu rehber, İİK çerçevesinde maaş haczi dosyasını iki taraf açısından da kontrol edilebilir hâle getirmeyi amaçlar.
Kesintinin Sınırı Nerede Başlar
Maaş ve ücretler kural olarak tamamen değil kısmen haczedilebilir; uygulamada dörtte birlik oran esas alınır. Nafaka alacakları bakımından bu sınırlama farklı işler ve kesinti daha geniş olabilir. Ayrıca ücret niteliği taşımayan bazı ödemelerin haczi, tabi olduğu özel mevzuata göre değerlendirilir. Bu nedenle bordronun kalem kalem incelenmesi gerekir.
İşveren Yazısının Önemi
- Brüt ve net ücreti ayrı gösteren güncel bordro
- Yol, yemek, prim ve ikramiye kalemlerinin dökümü
- Aynı borçlu üzerinde önceden konulmuş hacizlerin sırası ve tarihi
- Kesintiye başlanan ay ve gönderilen tutarları gösteren dekontlar
- İşten ayrılma hâlinde bildirim yazısının icra dosyasına sunulduğuna dair kayıt
Sıra Cetveli ve Birden Fazla Haciz
Aynı ücret üzerinde birden çok haciz bulunduğunda kesinti, hacizlerin konuluş sırasına göre yapılır. İkinci sıradaki alacaklının bekleyeceği süre, ilk haczin tutarına bağlıdır. Bu tablo görülmeden yapılan itirazlar sonuçsuz kalır. Alacaklı tarafın, dosyasına giren tutarları düzenli kontrol etmesi ve kesintinin durduğu ayları takip etmesi gerekir.
Şikâyet ve İtiraz Ayrımı
- Haczin usulüne aykırı uygulandığı iddiası icra hukuk mahkemesine şikâyet konusudur.
- Borcun kendisine ya da miktarına yönelik itirazlar takibin türüne göre farklı yola tabidir.
- Kesinti oranının hatalı hesaplandığı iddiasında bordro ve hesap tablosu birlikte sunulur.
- Haczedilemezlik iddiası, ödemenin niteliğini gösteren kurum yazısıyla desteklenir.
- Süreye bağlı başvurularda öğrenme tarihi mutlaka belgelenir.
Delil Eksikliğinin İki Yönlü Riski
Borçlu açısından bordronun sunulmaması, itirazın soyut kalmasına ve kesintinin sürmesine yol açar. Alacaklı açısından ise işverenin bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediğini gösteren kayıt tutulmaması, doğabilecek sorumluluk talebini zayıflatır. HMK kapsamında yürütülen yargılamada bu belgelerin zamanında sunulmaması, sonradan telafisi güç sonuçlar doğurur. Bu nedenle her ay gelen kesinti bildirimi ayrı bir dosyada biriktirilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; ücretin yapısı ve takibin türü sonucu değiştirebilir. Kesinti tutarına ilişkin bir tereddütte icra dosyasının bir hukukçu tarafından incelenmesi yararlı olur.