İcra dosyalarında hak kaybının büyük bölümü, borçlunun ya da üçüncü kişinin haklı olmadığı için değil, doğru başvuru yolunu seçmediği için yaşanır. Haczedilen bir mala karşı yapılacak başvurunun şikâyet mi, itiraz mı yoksa istihkak iddiası mı olduğu; hem mercii hem de süreyi değiştirir. İİK ve HMK ekseninde bu ayrımların ispat bakımından sonuçları aşağıda ele alınmıştır.
Mal Beyanının Kapsamı
Mal beyanı, borçlunun takip konusu borcu karşılayacak malvarlığını bildirdiği usuli bir işlemdir. Beyanın süresi içinde verilmemesi ya da gerçeğe aykırı bilgi içermesi ayrı yaptırımlara bağlanmıştır. Beyanda yer alan bilgiler sonraki aşamada aleyhe delil olarak kullanılabildiğinden, taşınmaz, araç, alacak ve üçüncü kişilerdeki hak kalemleri eksiksiz ve tutarlı biçimde bildirilmelidir.
Haciz Tutanağı: İspatın Merkez Belgesi
Haciz sırasında düzenlenen tutanak, malın nerede ve kimin zilyetliğinde bulunduğuna dair temel kayıttır. Tutanakta yer alan adres, hazır bulunanlar, beyanlar ve malın niteliğine ilişkin ifadeler daha sonra istihkak ve haczedilmezlik tartışmalarının çerçevesini belirler. Bu nedenle haciz anında yapılan itirazların tutanağa geçirilmesi, sonradan sunulacak fatura veya sözleşmelerden çoğu zaman daha belirleyicidir.
Şikâyet ile İtirazın Ayrımı
- Takip hukukuna aykırı işlemler icra mahkemesine şikâyet yoluyla taşınır
- Borca ve imzaya yönelik karşı çıkışlar itiraz olarak nitelendirilir
- Haczedilmezlik iddiası kural olarak öğrenmeden itibaren işleyen süreye tabidir
- Kamu düzenine aykırılık oluşturan bazı hallerde başvuru süreye bağlı olmayabilir
- Üçüncü kişinin mülkiyet iddiası istihkak prosedürü içinde ileri sürülür
İstihkak İddiasında Delil Kurgusu
Üçüncü kişi, haczedilen malın kendisine ait olduğunu ileri sürüyorsa mülkiyetin haciz tarihinden önce kazanıldığını göstermesi beklenir. Tarihli fatura, ödeme kaydı, sigorta poliçesi, kira ya da leasing sözleşmesi bu noktada işlev görür. Borçluyla aynı adreste bulunma hali aleyhe değerlendirilebildiğinden, işyeri veya konut ortaklığının bulunduğu dosyalarda ayrı bir açıklama hattı kurulmalıdır.
Usule Aykırı İşlem Riskini Azaltmak
Dosyada tutulacak basit bir kontrol tablosu; tebliğ tarihleri, haciz tarihleri, öğrenme tarihleri ve başvuru son günlerini tek yerde toplar. Yanlış merciye yapılan başvuru süre koruyucu etki doğurmayabileceğinden, dilekçenin başlığı kadar içeriğinin de talebi doğru nitelendirmesi gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir; takibin türü, alacağın kaynağı ve malın hukuki durumu sonucu değiştirebilir. İcra dosyasında adım atmadan önce belgelerin bir arada değerlendirilmesinde yarar vardır.