İcra takibinde mal beyanı, borçlunun malvarlığını icra dairesine bildirmesidir ve İİK'da yükümlülük olarak düzenlenmiştir. Uygulamada bu yükümlülük çoğu zaman ödeme emri karmaşasının içinde gözden kaçar; oysa süresinde yapılmayan mal beyanı borçlu bakımından ayrı yaptırımlar, alacaklı bakımından ise haciz sürecinde gecikme doğurur. Bu rehber, iki tarafın da takvimini birlikte ele alır.
Ödeme Emrinden Sonra İşleyen Üç Ayrı Süre
Ödeme emrinin tebliğiyle birlikte birbirinden bağımsız üç süre işlemeye başlar: borca veya imzaya itiraz süresi, ödeme süresi ve mal beyanında bulunma süresi. Bu üçünün karıştırılması en sık görülen hatadır. İtiraz süresi kaçırıldığında takip kesinleşir; mal beyanı süresi kaçırıldığında ise ayrı bir sorumluluk doğar. Bu nedenle ödeme emri eline ulaşan borçlunun ilk yapması gereken, tebliğ tarihini yazıp üç süreyi ayrı satırlara işlemektir.
Borçlu İçin Kontrol Listesi
- Tebliğ evrakındaki tarih ve tebliğ usulü kontrol edilir; usulsüz tebligat iddiası varsa hemen değerlendirilir.
- Takibin dayanağı belge (senet, sözleşme, ilam) incelenir.
- İtiraz edilecekse, itirazın borca mı imzaya mı yöneldiği açıkça yazılır.
- Mal beyanı dilekçesi eksiksiz doldurulur; taşınmaz, araç, banka hesabı, alacak ve üçüncü kişilerdeki mal ayrı ayrı gösterilir.
- Haczedilemeyecek mal ve gelir kalemleri varsa şikâyet yoluyla ileri sürülür.
Alacaklı Tarafında Zaman Yönetimi
Alacaklı bakımından risk, haciz talebinin ve satış talebinin zamanında yapılmamasıdır. Takip dosyasında yapılmayan işlem, dosyanın işlemden kaldırılmasına ve emek verilen sürecin geriye dönmesine yol açabilir. Bu nedenle her dosya için haciz tarihi, tutanak tarihi ve takip eden talep tarihleri tek bir izleme tablosunda tutulmalıdır. Üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklara gönderilen haciz ihbarnamelerine verilen cevaplar da kendi süreleri içinde takip edilmelidir.
Haciz Tutanağının Okunması
Haciz tutanağı, hem borçlu hem alacaklı için sonraki adımların haritasıdır. Tutanakta yer alan malın niteliği, muhafaza durumu, üçüncü kişi istihkak iddiası ve değer tespiti sonraki itirazların dayanağını oluşturur. İstihkak iddiası ileri sürülmüşse, buna karşı dava açma süresi ayrıca işler ve kaçırıldığında haczedilen mal üzerindeki hak kaybolabilir.
Şikâyet ile İtirazın Farkı
İcra hukukunda şikâyet, memur işleminin usulüne aykırılığına; itiraz ise borcun kendisine yöneliktir. Yanlış yolun seçilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve doğru yol için öngörülen süre çoğu zaman bu arada dolar. HMK'nın genel usul kuralları çerçevesinde başvurunun hangi mercie yapılacağı da önceden netleştirilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; takibin türü, dayanağı ve tarafların sıfatı süre hesabını değiştirir. Ödeme emrini aldıktan sonra süreler çok hızlı işlediğinden, gecikmeden bir hukukçuya başvurmanız yararınıza olacaktır.