İcra takibinde haciz, alacaklı bakımından tahsilatın fiilen başladığı, borçlu bakımından ise savunma alanının daraldığı aşamadır. Mal beyanı tam da bu iki bakışın kesiştiği noktada durur: beyanın kapsamı haczin nereye yöneleceğini belirler, beyandaki eksiklik ise dosyanın seyrini değiştirir. Aşağıdaki kontrol listesi, İİK ve HMK usulü çerçevesinde haciz sürecinde en sık karşılaşılan usule aykırı işlemleri, işlem tamamlanmadan önce yakalamak için hazırlanmıştır.
Mal Beyanının Kapsamını Doğru Kurmak
Mal beyanı, yalnızca taşınır ve taşınmazların sayılmasından ibaret değildir. Üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklar, düzenli gelir kaynakları ve borcu karşılamaya elverişli her türlü değer beyanın parçasıdır. Bildirilen malvarlığı borcu karşılamıyorsa borçlunun geçimini nasıl sağladığı da açıklanmalıdır. Eksik ya da gerçeğe aykırı beyan İİK kapsamında ayrı bir yaptırım riski doğurduğundan, beyan metni aceleyle değil; banka, tapu ve trafik kayıtları önünde, kalem kalem hazırlanmalıdır.
Haciz Tutanağında Gözden Kaçan Sakatlıklar
- Haczedilmezlik kapsamındaki eşyanın tutanağa alınması ve buna karşı şikâyet süresinin sessizce geçirilmesi
- Üçüncü kişiye ait malın, borçlunun elinde bulunduğu gerekçesiyle haczedilmesi ve istihkak prosedürünün hiç işletilmemesi
- Muhafaza altına alınan eşyanın niteliğinin ve tahmini değerinin tutanakta belirsiz bırakılması
- Maaş haczinde kanuni sınırın üzerinde kesinti yapılması ve kesinti oranının hiç denetlenmemesi
- Ödeme emri usulüne uygun tebliğ edilmediği halde takibin kesinleşmiş kabul edilerek hacze geçilmesi
İşlem Öncesi Kısa Denetim
- Tebligat parçası fiilen okunur; tebliğ tarihi ile tebliğin yapılış şekli ayrı ayrı not edilir.
- Takip talebindeki alacak kalemleri ile ödeme emrinde yazan kalemler satır satır karşılaştırılır.
- Beyana konu malvarlığı resmî kayıtlarla eşleştirilir; kayıt ve devir tarihleri kontrol edilir.
- Haczedilmezlik iddiası varsa dayanağı belge, iddia ileri sürülmeden önce hazırlanır.
- Şikâyet ve itiraz yollarının süreleri tek bir takvimde, ara kontrol tarihleriyle birlikte işaretlenir.
Şikâyet mi, İtiraz mı
Usule aykırı bir icra işlemi söz konusu olduğunda başvurulacak yol icra mahkemesine şikâyettir; borcun kendisine, faize ya da imzaya yönelik itirazlar ise bambaşka bir usule tabidir. Yanlış yol seçimi çoğu zaman esasa girilmeden ret sonucu doğurur ve bu arada asıl yolun süresi işlemeye devam eder. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce sakatlığın kaynağı tek cümleyle tanımlanmalıdır: sorun işlemin yapılış biçiminde midir, yoksa alacağın varlığında mı?
Dosyayı Kapatmadan Önce
Her haciz işleminden sonra tutanak örneği alınmalı; muhafaza, kıymet takdiri ve satış istemi aşamalarının tarihleri dosya kapağına yazılmalıdır. Bu basit alışkanlık, sonradan süre tartışmasına dönüşen pek çok belirsizliği baştan ortadan kaldırır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her icra dosyasının kendi tebligat ve kayıt geçmişi sonucu değiştirebilir. İşlem yapmadan önce dosyanızın özelinde hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.