Haciz aşamasında borçlunun elindeki hukuki araçlar sanıldığından fazladır; ancak her aracın kendi süresi, kendi mercii ve kendi konusu vardır. İtiraz edilmesi gereken yerde şikâyet, şikâyet edilmesi gereken yerde itiraz yoluna gitmek en yaygın hak kaybı sebebidir. Bu rehber iki yolu ayırır ve haciz sırasında yapılacak denetimleri sıralar.
İtiraz mı, Şikâyet mi
İtiraz, takibin dayanağı olan alacağa yöneliktir ve ödeme emrine karşı kullanılır. Borca, faize veya imzaya itiraz bu kapsamdadır ve icra dairesine yöneltilir. Şikâyet ise icra dairesinin işleminin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla icra mahkemesine yapılır; hacizli malın haczedilemez nitelikte olması, usulsüz tebligat veya kıymet takdirine ilişkin sorunlar burada değerlendirilir. İki yolun karıştırılması, süresi geçmiş bir başvuruyla sonuçlanır.
Süreler Bakımından Kontrol
- İlamsız takipte ödeme emrine itiraz süresi kısadır ve tebliğ tarihinden işler
- Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz süresi daha da kısadır ve icra mahkemesine yapılır
- Şikâyet, kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır
- Kamu düzenine aykırılık ve bir hakkın yerine getirilmemesi hallerinde şikâyet süreye bağlı değildir
- İstihkak iddiası, haczi öğrenmeden itibaren kısa süre içinde ileri sürülmelidir
Haczedilemezlik Denetimi
İİK, borçlunun asgari yaşam koşullarını koruyan bir çerçeve öngörür. Maaş ve ücret üzerindeki haciz belirli bir oranla sınırlıdır ve nafaka alacakları bakımından farklı bir rejim uygulanır. Borçlu ile ailesinin yaşamı için gerekli olan ev eşyaları haczedilemez; mesleğin sürdürülmesi için zorunlu araç ve gereçler de korunan kalemler arasındadır. Haczedilmezlik iddiasının haciz tutanağının öğrenilmesinden itibaren süresinde ileri sürülmesi gerekir.
Haciz Sırasında Yapılması Gerekenler
- Haciz tutanağının bir örneği talep edilir ve hacze konu her kalem tek tek okunur.
- Üçüncü kişiye ait mallar tutanağa şerh düşülerek belirtilir ve belgesi hazırlanır.
- Kıymet takdirine itiraz için öngörülen süre not edilir; satış aşamasında bu itiraz kabul edilmez.
- Muhafaza altına alınan malların listesi ve durumu fotoğrafla kayıt altına alınır.
- Tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı mazbata üzerinden denetlenir.
Usulsüz Tebligatın Etkisi
Takibin başlangıcındaki tebligat usulsüzse, sonraki tüm işlemler bundan etkilenir. Borçlu, öğrenme tarihini bildirerek tebliğ tarihinin düzeltilmesini isteyebilir; bu talep kabul edildiğinde itiraz süresi yeniden işlemeye başlar. Adres kayıt sistemindeki adrese yapılan tebligatlarda ise beyan edilen adresle fiili adres arasındaki farkın belgelenmesi gerekir.
İcra dosyalarında süreler gün hesabıyla işler ve çoğu hak, bir kez kaçırıldığında geri getirilemez. Haciz tutanağını aldığınız gün dosyanızı bir hukukçuyla incelemeniz, hangi yolun açık olduğunu netleştirir.