İlamsız icra takibi, alacaklıya elinde bir mahkeme kararı olmadan takip başlatma imkânı verir. Bu hızın karşılığı, borçlu tarafında son derece kısa bir savunma penceresidir. Ödeme emrine karşı yapılacak işlem yanlış mercie veya yanlış içerikle yöneltildiğinde ortaya çıkan usule aykırı işlem, takibin kesinleşmesine ve haciz aşamasına geçilmesine yol açar.
Yetkili İcra Dairesi Nasıl Belirlenir
İcra ve İflas Kanunu, takipte yetki bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yetki kurallarına gönderme yapar. Buna göre borçlunun yerleşim yeri icra dairesi genel yetkilidir; sözleşmeden doğan alacaklarda ifa yeri icra dairesi de yetkilidir. Tacirler arasında geçerli bir yetki sözleşmesi varsa, kararlaştırılan yer icra dairesi de devreye girer. Alacaklının kendi bulunduğu yerde takip başlatması tek başına yetkiyi doğurmaz.
Yedi Günlük İtirazın İçeriği ve Yetki İtirazı Tuzağı
Ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edilmelidir. Burada üç ayrı itiraz türü karışır ve karıştırılması pahalıya mal olur:
- Borca itiraz: Alacağın hiç doğmadığı, ödendiği veya miktarının farklı olduğu ileri sürülür.
- İmzaya itiraz: Adi senede dayalı takipte imzanın borçluya ait olmadığı açıkça ve ayrıca belirtilmelidir; sadece borca itiraz edilmişse imza kabul edilmiş sayılır.
- Yetki itirazı: Esasa ilişkin itirazla birlikte ve yetkili icra dairesi gösterilerek yapılmalıdır; aksi hâlde sonuç doğurmaz.
Yedi günlük süre kaçırıldığında tek çıkış, gecikmiş itiraz koşullarının varlığı veya menfi tespit davası yolu olur; ikisi de daha ağır ispat yükü getirir.
İtirazın Kaldırılması mı İptali mi: Mercii Seçimi
Takip itirazla durduğunda alacaklının önünde iki yol vardır. Elinde İcra ve İflas Kanunu'nun aradığı nitelikte belge varsa icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir; bu dar yetkili, belgeye dayalı bir incelemedir. Belge yoksa genel mahkemede itirazın iptali davası açılır ve bu dava kanunda öngörülen bir yıllık süreye tabidir. İcra mahkemesine götürülmesi gereken talebin genel mahkemede, genel mahkemede görülmesi gereken davanın icra mahkemesinde açılması zaman ve tazminat riski doğurur.
Şikâyet: Usulsüz İşleme Karşı Ayrı Bir Yol
İtiraz, alacağın esasına ilişkindir. İcra dairesinin işleminin kanuna aykırı olması, örneğin usulsüz tebligat, haczi caiz olmayan malın haczi veya sıra cetvelindeki hata söz konusuysa yol şikâyettir ve icra mahkemesine yapılır. Şikâyet kural olarak öğrenmeden itibaren yedi günlük süreye bağlıdır; kamu düzenine aykırılık hâllerinde süresiz şikâyet mümkündür. Usulsüz tebligatta öğrenme tarihinin bildirilmesi ise sürenin başlangıcını belirler ve dikkatle yazılmalıdır.
Sonuç
İlamsız takipte kaybedilen bir gün, sonradan açılacak davayla telafi edilmesi güç bir sonuç doğurabilir. Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; ödeme emrini tebliğ aldığınızda gün kaybetmeden bir hukukçuyla dosyayı gözden geçirmeniz yerinde olur.