İlamsız takip, alacaklının elinde mahkeme kararı olmadan başlattığı bir yoldur. Bu yolun dengesi, borçluya tanınan itiraz imkânıyla kurulur. Ne var ki uygulamada hak kaybının başlıca sebebi itirazın hiç yapılmaması değil, süresinde ve doğru biçimde yapılmamasıdır. İİK ve HMK birlikte okunduğunda, borçlunun elindeki araçların her birinin kendi usulü olduğu görülür.
Ödeme emri eline geçtiğinde ilk kontroller
Ödeme emri tebliğ edildiğinde önce tebligatın kendisi incelenmelidir: kime, nerede ve nasıl tebliğ edildiği, itiraz süresinin başlangıcını belirler. Ardından takibin dayanağı, alacağın türü, talep edilen tutar ve fer'ilerin dökümü kontrol edilir. Takip talebinde gösterilen dayanakla, gerçek hukuki ilişkinin örtüşmemesi sık rastlanan bir durumdur.
İtirazın kapsamını doğru belirlemek
- Borcun tamamına mı yoksa bir kısmına mı itiraz edildiği açıkça yazılır.
- İmzaya itiraz varsa ayrıca ve açıkça belirtilir; aksi hâlde ileri sürülmemiş sayılır.
- Yetkiye itiraz, esasa itirazla birlikte ve sırası gözetilerek yapılır.
- Faiz oranına veya işleyiş tarihine yönelik itiraz ayrı kalem olarak gösterilir.
Kısmi itirazın gizli riski
Borçlu kabul ettiği kısmı belirtmeden kısmi itirazda bulunursa, itiraz yapılmamış sayılabilir. Bu nedenle kabul edilen tutar rakamla açıkça yazılmalı, itiraz edilen kısım ise gerekçesiyle ayrılmalıdır. Aynı hassasiyet, borcun ödendiği savunmasında da geçerlidir: ödeme iddiası, hangi ödemenin hangi borca mahsuben yapıldığı gösterilerek belgelenmelidir.
Belgeleri baştan biriktirmek
İtirazın kaldırılması aşamasında hangi belgelerin kabul edileceği sınırlıdır. Bu sebeple ödeme dekontları, ibra ve makbuz nitelikli yazışmalar, cari hesap mutabakatları ve borcu sona erdiren beyanlar takip başlamadan önce derlenmiş olmalıdır. Sonradan hazırlanan ya da tarihi belirsiz belgeler, savunmanın gücünü artırmak yerine tartışma yaratır.
İtiraz sonrası süreci izlemek
İtirazla takip durur; ancak dosya kapanmaz. Alacaklının başvurabileceği yollar ve bunların süreleri işlemeye devam eder. Borçlu açısından, takibin durduğu döneminde haciz ve kayıt şerhlerinin kaldırılıp kaldırılmadığının izlenmesi, ileride doğacak zararın önlenmesi bakımından önemlidir. İcra dairesindeki her işlem tarihiyle not edilmeli, şikâyet gerektiren usule aykırılıklar için ayrı bir liste tutulmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve takibin dayanağına göre izlenecek yol değişebilir. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren süreler kısa işlediğinden, gecikmeden hukuki değerlendirme yaptırılması önerilir.