İlamsız takip, elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklının doğrudan icra dairesine başvurabildiği bir yoldur. Bu sadelik borçlu bakımından ciddi bir risk taşır: ödeme emrine süresinde ve doğru mercie itiraz edilmediğinde takip kesinleşir ve alacağın gerçekten var olup olmadığı tartışılamaz hâle gelir. İİK ve HMK çerçevesinde bu aşamada yapılan merci hataları, en sık karşılaşılan hak kayıplarındandır.
İtirazın Muhatabı İcra Dairesidir
Ödeme emrine itiraz, takibin yapıldığı icra dairesine yöneltilir. Uygulamada en sık görülen hata, itirazın icra hukuk mahkemesine dilekçeyle bildirilmesidir. Mahkemeye verilen bir itiraz dilekçesi takibi durdurmaz; bu sırada süre işlemeye devam eder ve takip kesinleşir. İtiraz, kanunda öngörülen kısa süre içinde ve takip dosya numarası belirtilerek yapılmalıdır.
İmzaya ve Borca İtirazı Ayırmak
Takip bir senede dayanıyorsa imzaya itiraz ayrıca ve açıkça yapılmalıdır; yalnızca borca itiraz edildiğinde imza kabul edilmiş sayılabilir. Aynı şekilde borcun bir kısmı kabul ediliyorsa itirazın hangi tutara yöneldiği rakamla gösterilmelidir; miktar belirtilmeyen kısmi itirazlar sonuç doğurmayabilir. Faiz oranına veya yetkiye yönelik itirazlar da ayrı ayrı ileri sürülmelidir.
Mal Beyanı Yükümlülüğü
Ödeme emri ayrıca mal beyanında bulunma yükümlülüğü doğurur. İtiraz etmiş olmak bu yükümlülüğü her hâlde ortadan kaldırmaz; bu nedenle itiraz dilekçesiyle birlikte mal beyanı konusu da değerlendirilmelidir. Mal beyanının hiç verilmemesi ya da gerçeğe aykırı verilmesi ayrı yaptırımlara tabidir. Beyanda malvarlığının yanı sıra gelir kaynakları ve varsa üçüncü kişilerdeki alacaklar da gösterilir.
İtiraz Sonrasında Süreç
- İtiraz üzerine takip kendiliğinden durur.
- Alacaklı, elindeki belgeye göre itirazın kaldırılması veya iptali yoluna gider.
- İtirazın kaldırılması talebi icra hukuk mahkemesinin görev alanındadır.
- İtirazın iptali davası ise genel mahkemelerde görülür.
- Haksız itiraz ve haksız takip hâlleri için tazminat sonuçları gündeme gelebilir.
Şikâyet ile İtirazı Karıştırmamak
İcra memurunun işlemi hukuka aykırıysa başvurulacak yol itiraz değil şikâyettir ve icra hukuk mahkemesine yöneltilir; bu yol için de kısa süreler öngörülmüştür. Hacizli mal üzerinde üçüncü kişinin hak iddiası ise istihkak usulüne tabidir. Bu üç kurumun karıştırılması, dosyanın yanlış merci nedeniyle reddine yol açar.
İcra dosyalarında süreler kısa ve çoğunlukla kesindir. Ödeme emri elinize ulaştığında beklemeden bir hukukçuya danışmanız, hem itiraz hakkının hem de savunma imkânlarının korunması bakımından önemlidir.