İcra takibinde en sık yaşanan kayıp, borçlunun ya da alacaklının haklı olmaması değil; itirazı şikâyet sanması, şikâyeti itiraz sanmasıdır. İkisi farklı mercie, farklı süreyle ve farklı sonuç doğurmak üzere yöneltilir. Yanlış kapıya yapılan başvuru süreyi durdurmaz ve çoğu zaman geri dönüşü olmayan bir hak kaybı doğurur.
İtiraz ile Şikâyetin Ayrımı
- İtiraz: Borcun kendisine, miktarına veya imzaya yöneliktir ve ödeme emrini gönderen icra dairesine yapılır. Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur.
- Şikâyet: İcra dairesinin işlemine yöneliktir ve icra mahkemesine yapılır. Haczedilemez malın haczedilmesi, usulsüz haciz veya sıra cetveline ilişkin işlemler bu kapsamdadır.
- İstihkak: Haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiasıdır; kendine özgü usulü ve süresi vardır.
- Usulsüz tebligat: Öğrenme tarihinin tespiti üzerinden yürüyen ayrı bir şikâyet konusudur ve diğer sürelerin başlangıcını değiştirir.
İtiraz Edildikten Sonra Alacaklının Yolu
- Elinde kanunda aranan nitelikte belge varsa icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenir.
- Belge yoksa genel mahkemede itirazın iptali davası açılır; bu dava için öngörülen süre kaçırılmamalıdır.
- Alternatif olarak alacağın varlığının tespiti için genel hükümlere göre dava yolu değerlendirilir.
- Her iki yolda da kötü niyet tazminatı talebinin dilekçede yer alıp almayacağına baştan karar verilir.
- Takibin durduğu süre boyunca hacizlerin akıbeti ayrıca takip edilir.
Mal Beyanı: Sessiz Kalmanın Sonucu
Ödeme emrinin tebliğinden sonra borçlunun, kanunda öngörülen süre içinde mal beyanında bulunması gerekir. Bu yükümlülük yerine getirilmediğinde alacaklının talebiyle yaptırım gündeme gelir. Beyanın gerçeğe aykırı verilmesi ise ayrı bir sorumluluk doğurur. Uygulamada görülen bir başka hata, malvarlığında sonradan meydana gelen artışın bildirilmemesidir; beyan yükümlülüğü tek seferlik bir form doldurma işlemi değildir.
Haczedilmezlik İddiasını Zamanında İleri Sürmek
Maaş üzerindeki sınır, ev eşyasının niteliği ve mesleğin icrası için gerekli araçlar bakımından haczedilmezlik iddiası, öğrenmeden itibaren kısa bir süre içinde icra mahkemesine iletilmelidir. Bu süre kaçırıldığında, iddia esasen haklı olsa dahi inceleme dışı kalabilir. Maaş haczinde borçlunun muvafakat verip vermediği ve muvafakatin hangi aşamada alındığı da ayrıca kontrol edilmelidir.
Dosyayı Okumadan Dilekçe Yazmayın
İİK sisteminde her başvurunun dayanağı, dosyadaki işlem tarihleridir. Tebliğ tarihi, haciz tutanağının düzenlendiği an, kıymet takdirinin tebliği ve satış talebinin süresi tek bir çizelgede toplandığında hangi yolun hâlâ açık olduğu görünür hale gelir. Bu çizelge kurulmadan hazırlanan dilekçeler, çoğu zaman süresi geçmiş bir talebi tekrar etmekten öteye gitmez. HMK hükümlerinin uygulanacağı hâller ile icraya özgü usulün ayrıştırılması da bu aşamada yapılmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Takip türü ve dosyanın aşaması hangi başvurunun mümkün olduğunu belirlediğinden, süre işlemeye başlamadan icra dosyanızı bir hukukçuyla birlikte incelemeniz yerinde olur.