İlamsız takip, alacaklının elinde mahkeme kararı olmaksızın başlattığı bir icra yoludur ve bu yolun dengesini borçlunun itiraz hakkı sağlar. Ödeme emri tebliğ edildiği anda kısa bir süre işlemeye başlar; bu süre içinde doğru makama yöneltilmeyen itiraz, borcun varlığı tartışmalı olsa bile takibin kesinleşmesine yol açar. 2004 sayılı İİK sisteminde en sık yaşanan hak kaybı da tam olarak buradan doğar.
Ödeme Emri Elinize Geçtiğinde İlk Kontrol
Zarfın açıldığı gün önce şu başlıklar not edilmelidir: tebliğ tarihi, takibin dayanağı olarak gösterilen belge, alacak kalemleri ve icra dairesinin dosya numarası. Tebligatın usulüne uygun yapılmadığı düşünülüyorsa, tebliğ evrakındaki şerh ayrıca incelenmelidir; çünkü sürenin başlangıcı bu şerhe göre belirlenir.
İtiraz Nereye Yapılır
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz, mahkemeye değil icra dairesine yapılır ve kanunda öngörülen yedi günlük süreye tabidir. Uygulamada en sık görülen merci hatası, itiraz dilekçesinin icra hukuk mahkemesine verilmesidir; bu durumda dilekçe kayda girse dahi takip kendiliğinden durmaz. İtirazın icra dairesine ulaşması, takibi olduğu yerde durdurur.
Borca İtiraz ile İmzaya İtirazın Farkı
Adi senede dayanan takiplerde iki itiraz türü birlikte değerlendirilir:
- Borca itiraz: borcun hiç doğmadığı, ödendiği, zamanaşımına uğradığı veya miktarının hatalı olduğu ileri sürülür.
- İmzaya itiraz: senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiasıdır ve ayrıca ve açıkça belirtilmelidir.
İmza inkârı açıkça yazılmazsa imza kabul edilmiş sayılır; bu, sonraki aşamada geri alınması çok güç bir sonuçtur. Faize veya işlemiş faiz oranına itiraz da ayrıca ve gerekçesiyle yazılmalıdır.
İtirazdan Sonra Alacaklının Yolu, Borçlunun Karşı Hamlesi
İtiraz üzerine duran takibi sürdürmek isteyen alacaklı, elindeki belgenin niteliğine göre icra hukuk mahkemesinde itirazın kaldırılmasını ya da genel mahkemede itirazın iptalini isteyebilir. Borçlu bakımından ise iki ayrı imkân önem taşır: icra memurunun işlemi kanuna aykırıysa icra hukuk mahkemesine şikâyet yolu, borçlu olmadığının tespiti isteniyorsa genel mahkemede menfi tespit davası. Menfi tespit davasının takibi kendiliğinden durdurmadığı, bunun için ayrıca tedbir kararı gerektiği gözden kaçırılmamalıdır.
İtiraz Süresi Kaçırıldıysa
Süre kaçırıldığında takip kesinleşir; ancak borcun gerçekte bulunmadığı iddiası tümüyle sona ermez. Gecikmiş itiraz kurumu, sürenin kaçırılmasının borçlunun elinde olmayan bir engelden kaynaklandığı hâllerde gündeme gelir. Bunun dışında, ödeme yapıldıktan sonra sebepsiz zenginleşmeye dayalı istirdat yolu değerlendirilebilir. Her iki yol da sıkı koşullara ve kısa sürelere bağlı olduğundan vakit kaybedilmemelidir.
Bu metin genel usul bilgisi vermektedir. Takibin dayanağı, alacak kaleminin niteliği ve tebligatın durumu izlenecek yolu değiştirebileceğinden, ödeme emri ulaştıktan hemen sonra dosyanın bir hukukçuyla incelenmesi önerilir.