Maaş haczi, borçlunun düzenli gelirine icra dosyası üzerinden konulan ve işveren aracılığıyla yürütülen bir tedbirdir. Uygulamada iki ayrı tartışma çıkar: takibin kendisine karşı ileri sürülecek itiraz ile haczin miktarına ve kapsamına yönelik şikâyet. Bu iki yol farklı mercilere, farklı sürelere ve farklı dilekçe kurgusuna tabidir; karıştırılması hak kaybına yol açar.
İki ayrı yol: takibe itiraz ve hacze şikâyet
İlamsız takipte ödeme emrinin tebliğinden itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde icra dairesine itiraz edilirse takip durur. Bu süre kaçırıldığında takip kesinleşir ve artık borcun varlığı icra dairesinde tartışılamaz. Buna karşılık haczin miktarı, kesinti oranı veya haczedilemeyecek bir kalemin hacze dahil edilmesi gibi konular icra mahkemesine şikâyet yoluyla taşınır. Takip kesinleşmiş olsa bile bu ikinci yol açıktır.
Kesinti oranı ve haczedilemeyen kalemler
İİK, maaşın tamamının haczine izin vermez; kural olarak maaşın dörtte birinden az olmamak üzere bir kesinti yapılır ve borçlunun geçimi için gerekli kısım korunur. Nafaka alacakları bu sınırlamanın dışında değerlendirilir. Uygulamada sık görülen hata, ihbar-kıdem tazminatı, yol ve yemek yardımı gibi kalemlerin doğrudan maaşla birlikte kesilmesidir. İşveren müzekkereye mekanik biçimde cevap verdiğinde, hatalı kesinti aylarca sürebilir; bu yüzden ilk bordronun gelmesiyle birlikte kesinti kalemleri kontrol edilmelidir.
Adım adım dosya kurulumu
- UYAP üzerinden dosya bilgileri ve tebliğ tarihleri çıkarılır; tebliğin usulüne uygunluğu ayrıca incelenir.
- Bordro ve işveren yazısı temin edilerek fiilî kesinti oranı hesaplanır.
- Birden fazla dosyadan haciz varsa sıra cetveli ve öncelik durumu tespit edilir.
- Şikâyet dilekçesinde hangi kalemin neden haczedilemeyeceği tek tek gösterilir.
- Talep, kesintinin durdurulması ve fazla kesilen tutarın iadesi olarak ayrı ayrı yazılır.
Taksitlendirme ile dava arasında karar
Alacaklıyla yapılacak taksit sözleşmesi haczin fiilen hafifletilmesini sağlayabilir; ancak bu sözleşme borcun kabulü anlamına gelir ve taksitin aksaması hâlinde alacaklıya doğrudan takip imkânı verir. Buna karşılık borç ilişkisinin varlığı tartışmalıysa, aceleyle yapılan bir uzlaşma savunma imkânını tüketir. Karar verilirken borcun dayanağı, faiz işleyişi ve toplam yükün gelirle oranı birlikte değerlendirilmelidir. Süresinde yapılmayan itirazın sonradan giderilmesi ancak sınırlı hâllerde mümkündür.
Burada aktarılanlar genel uygulamayı özetler. Dosyanızdaki tebliğ tarihi, alacağın niteliği ve kesinti kalemleri sonucu değiştirebileceğinden, işlem yapmadan önce dosya üzerinden hukuki değerlendirme alınması yararlı olur.