İcra takibinde borçlunun elindeki en etkili araç, çoğu zaman en kısa sürede kullanılması gereken araçtır. İİK çerçevesinde ödeme emrini tebellüğ eden borçlu için itiraz ve mal beyanı yükümlülükleri neredeyse eş zamanlı işlemeye başlar. Bu rehber, süre ve kapsam hatalarından doğan kayıpları önlemeye odaklanır.
Tebliğ Günü Başlayan Süreler
Genel haciz yoluyla yapılan takipte ödeme emrine itiraz için kanunda öngörülen süre yedi gündür ve bu süre tebliğ tarihinden itibaren işler. Aynı takipte mal beyanında bulunma yükümlülüğü için de yedi günlük bir süre söz konusudur. Kambiyo senetlerine özgü takiplerde ise itiraz süresi daha kısadır ve itiraz icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır. Bu nedenle atılacak ilk adım, tebliğ zarfının saklanması ve tebliğ tarihinin doğrulanmasıdır.
İtirazın Kapsamını Doğru Belirlemek
İtiraz; borcun tamamına, bir kısmına, faize, yetkiye veya imzaya yönelik olabilir. Bu ayrımın önemi, itirazın kapsamına göre sonraki aşamanın değişmesidir. Örneğin imzaya itiraz edilmediğinde, sonradan senedin imzası tartışma konusu yapılamaz hâle gelir. Aynı şekilde yetki itirazı ileri sürülmemişse, takibin yapıldığı yer icra dairesi yetkili kabul edilir. İtiraz metninde neye itiraz edildiğinin açıkça yazılması, sonradan telafisi olmayan bir daralmayı önler.
Mal Beyanı Yükümlülüğü ve İhmalin Sonucu
Mal beyanı, borçlunun mal varlığını ve gelirini bildirdiği bir beyandır; süresinde ve gerçeğe uygun biçimde verilmemesi hukuki sonuçlar doğurur. Uygulamada sık görülen hata, itiraz edildiği için mal beyanına gerek olmadığının varsayılmasıdır. Beyanın kapsamı belirlenirken üçüncü kişilerdeki alacaklar ve düzenli gelirler de dikkate alınmalı, beyanın dayanağı olan belgeler ayrıca saklanmalıdır.
İtirazdan Sonrasını Baştan Planlamak
İtiraz üzerine takip durur; ancak alacaklı bu durumu aşmak için itirazın kaldırılması veya itirazın iptali yoluna gidebilir. Bu ihtimal baştan öngörüldüğünde, ödeme yapıldığına ya da borcun sona erdiğine ilişkin belgelerin şimdiden derlenmesi gerekir. Özellikle elden yapılan ödemelerde belge bulunmaması, itirazın haklı olduğu dosyalarda dahi olumsuz sonuç doğurabilir; bu nedenle ödemelerin banka kanalıyla ve açıklama yazılarak yapılması önem taşır.
Not
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Takibin türü, dayanak belge ve tebligatın usulü izlenecek yolu ve süreleri değiştirebileceğinden, elinize bir ödeme emri ulaştığında vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız önerilir.