Ödeme emri eline ulaşan borçlu için iki ayrı yükümlülük aynı anda işlemeye başlar: takibe itiraz etme imkânı ve mal beyanında bulunma zorunluluğu. Bu ikisi çoğu zaman birbirine karıştırılır; itiraz edildiği için mal beyanının gereksizleştiği sanılır ya da tersine, itiraz süresi mal beyanı telaşı içinde kaçırılır. Bu rehber, ikisini ayrı ayrı ele alarak takip dosyasında hak kaybı riskini azaltmayı hedefliyor.
İtiraz Kararını Vermeden Önce Takibin Türünü Belirleyin
İcra ve İflas Kanunu farklı takip yolları öngörür ve itirazın sonucu bu yola göre değişir. İlamsız takipte süresinde yapılan itiraz takibi kendiliğinden durdururken, kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz ve icra mahkemesinden ayrıca karar alınması gerekir. Dolayısıyla ilk yapılacak iş, ödeme emrinin başlığını ve dayanağını okuyup hangi rejimde bulunduğunuzu saptamaktır.
İtirazın Kapsamını Doğru Kurmak
- Borcun tamamına mı, bir kısmına mı itiraz ediliyor; kısmi itirazda kabul edilen tutar açıkça yazılmalıdır.
- İmzaya itiraz ediliyorsa bu ayrıca ve açıkça belirtilmelidir; sessiz kalınması imzanın kabulü sonucunu doğurabilir.
- Yetkiye itiraz varsa, esasa itirazla birlikte ve yetkili icra dairesi gösterilerek yapılmalıdır.
- Zamanaşımı, ödeme veya takas gibi savunmalar hangi belgeye dayanıyorsa o belge baştan hazırlanmalıdır.
Mal Beyanı: Susmanın Bedeli
Mal beyanı, borçlunun malvarlığını icra dairesine bildirmesidir ve süresinde yapılmaması kanunda ayrıca yaptırıma bağlanmıştır. Beyanın eksik veya gerçeğe aykırı verilmesi de ayrı bir sorumluluk doğurur. Uygulamada iki hata öne çıkar: hiç malı olmadığını düşünen borçlunun beyanda bulunmaması ve üçüncü kişilerdeki alacaklarını beyan kapsamı dışında sayması. Beyan, malvarlığının bulunmadığı hâlde de yapılması gereken bir bildirimdir.
Adım Adım Risk Azaltma
- Tebliğ tarihini tebligat zarfı üzerinden doğrulayın; süreler bu tarihten işler.
- Takip türünü ve talep edilen kalemleri (asıl alacak, faiz, gider) ayrıştırın.
- İtiraz dilekçesini icra dairesine sunun ve havale kaydını dosyada saklayın.
- Mal beyanını, itirazdan bağımsız olarak süresinde verin.
- Alacaklının itirazın kaldırılması veya iptali yoluna gitmesi ihtimaline karşı belgelerinizi şimdiden tasnif edin.
Uzlaşma ile Yargılamayı Sürdürme Arasındaki Tercih
Takip dosyalarında taksitlendirme veya haricî anlaşma, tarafların iradesiyle her aşamada mümkündür. Ancak anlaşma yazılı hâle getirilmez ve dosyaya yansıtılmazsa, ödeme yapıldığı hâlde haciz işlemleri devam edebilir. Anlaşma tutanağında ödeme takvimi, dosya masraflarının kimde kalacağı ve takibin akıbeti mutlaka belirtilmelidir.
İcra takipleri kısa ve kesin sürelerle işlediğinden, gecikmenin telafisi çoğu zaman mümkün olmaz. Ödeme emrini aldıktan hemen sonra dosyanın bütünüyle incelenmesi ve adımların bir hukukçuyla birlikte planlanması, sonradan doğacak zararı önlemenin en pratik yoludur.