Takip dosyalarında borçlunun en erken karşılaştığı yükümlülüklerden biri mal beyanıdır; buna rağmen çoğu dosyada bu beyan ya hiç verilmez ya da ne işe yaradığı anlaşılmadan doldurulur. Oysa beyanın kapsamı, ilerleyen aşamada haciz ve satış sürecinin nasıl ilerleyeceğini doğrudan etkiler. Bu rehber, İİK çerçevesinde mal beyanının hazırlanmasını ve ödeme emrinin geç ya da usulsüz tebliğ edildiği hâllerde izlenecek adımları konu alır.
Mal Beyanının Kapsamı ve Yazım Biçimi
Mal beyanı, borcu karşılayacak ölçüde malvarlığının ve gelir kaynaklarının bildirilmesidir. Beyanda yalnızca taşınmaz ve araç değil, alacaklar ve düzenli gelirler de yer alır. Beyanın eksik veya gerçeğe aykırı verilmesinin yaptırımları bulunduğundan, tereddütlü kalemler gizlenmek yerine niteliği açıklanarak yazılmalıdır. Üzerinde başkasının hakkı bulunan mallar ile haczedilemeyeceği ileri sürülen değerler ayrı satırda gösterildiğinde, sonraki itirazların dayanağı da hazırlanmış olur.
Haciz ve Satış Aşamasında Borçlunun Hamleleri
Satış süreci başladığında zaman aleyhe işler; bu nedenle hangi hamlenin hangi aşamada yapılabileceği önceden planlanmalıdır:
- Kıymet takdiri raporunun tebliğ edilmesi üzerine değere yönelik itirazın süresinde yapılması
- Satış ilanının usulüne uygun ilan edilip edilmediğinin denetlenmesi
- Haczedilmezlik iddiasının dayanağıyla birlikte icra hukuk mahkemesine taşınması
- Borcun taksitlendirilmesi veya alacaklıyla yapılacak protokolün dosyaya işlenmesi
- Üçüncü kişiye ait mal haczedilmişse istihkak yolunun değerlendirilmesi
Alacaklı Tarafında Satış Hazırlığı
Alacaklı bakımından ise dosyanın verimliliği, haczin doğru mal üzerine konulmasıyla başlar. Tapu, trafik ve banka kayıtlarının taranması, üzerinde önceki hacizler bulunan malların gerçek tahsil ihtimalinin hesaplanması ve satış talebinin süresinde yapılması sürecin belirleyici unsurlarıdır. Satış talebinin zamanında yenilenmemesi hâlinde haczin sağladığı üstünlüğün kaybedilebileceği unutulmamalıdır.
Usulsüz Tebligat İddiası ve Öğrenme Tarihi
Ödeme emrinin borçluya ulaşmadığı ya da usulüne aykırı tebliğ edildiği dosyalarda süreler tartışmalı hâle gelir. Kapıya yapıştırma şerhinin dayanağının gösterilmemesi, komşu beyanının tutanağa geçmemesi veya taşınmış borçlunun eski adresinde arandığının anlaşılması sık görülen sakatlıklardır. Böyle bir durumda öğrenme tarihinin belgelenmesi kritik olur: dosya sorgusu çıktısı, banka bloke bildirimi ya da hacze ilişkin ilk bildirim, öğrenme anını gösteren kayıtlar arasındadır. HMK ve icra usulüne ilişkin başvuru yolları bakımından bu tarih, tüm hesabın başlangıç noktasıdır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Takibin türü, borcun kaynağı ve hacze konu malların durumu izlenecek yolu değiştirebileceğinden, dosyanızın somut durumu için hukuki destek almanız yerinde olacaktır.