İlamsız takip, alacaklının elinde mahkeme kararı olmadan başlatabildiği bir yoldur. Bu kolaylık, borçlu açısından yükün savunma tarafına geçmesi anlamına gelir: İİK ve HMK çerçevesinde borçlu, kendisine ulaşan ödeme emrine karşı belirlenen süre içinde harekete geçmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Uygulamadaki en yakıcı sorun, ödeme emrinin eski adrese tebliğ edilmesi ve borçlunun durumu ancak haciz sırasında öğrenmesidir.
Ödeme Emri Elinize Geçtiğinde İlk Kontrol
Belge okunurken şu noktalar sırayla işaretlenmelidir: takibin dayanağı olarak neyin gösterildiği, talep edilen asıl alacak ile eklerin ayrımı, faiz türü ve başlangıç tarihi, alacaklının kimliği ve takibin açıldığı icra dairesinin yetkili olup olmadığı. Bu kalemlerden herhangi biri tartışmalıysa, itirazın kapsamı buna göre kurulur.
İtirazın Kapsamını Doğru Kurmak
İtiraz, kendiliğinden her şeyi kapsamaz. Uygulamada birbirinden ayrılması gereken başlıklar şunlardır:
- Borca itiraz: Borcun hiç doğmadığı, ödendiği veya sona erdiği ileri sürülür.
- Miktara itiraz: Borcun bir kısmı kabul edilip fazlaya itiraz edilir; kabul edilen kısım açıkça gösterilmelidir.
- İmzaya itiraz: Senede dayalı takiplerde imzanın kendisine ait olmadığı ayrıca ve açıkça belirtilmelidir.
- Yetkiye itiraz: İcra dairesinin yetkisiz olduğu ileri sürülürken yetkili yerin de gösterilmesi gerekir.
Bu ayrımların karıştırılması, sonradan ileri sürülemeyen savunmalara yol açar.
Tebligat Usulsüzse İzlenecek Yol
Ödeme emri hiç ulaşmamış ya da usulüne aykırı tebliğ edilmişse, borçlunun elinde iki farklı imkân vardır: usulsüz tebligat iddiasıyla şikâyet yoluna gitmek ve engel nedeniyle süresinde itiraz edememişse gecikmiş itiraz imkânını değerlendirmek. Her ikisinde de belirleyici olan, borçlunun takibi fiilen hangi tarihte öğrendiğidir. Öğrenme anını gösteren kayıt (banka bildirimi, haciz tutanağı, sistem sorgusu ekran görüntüsü) ilk günden saklanmalıdır.
Haciz Aşamasında Denge Kurmak
Takip kesinleşmiş olsa bile borçlunun korunma araçları tükenmiş sayılmaz. Haczedilemeyecek mal ve haklara ilişkin kurallar, hacizde ölçülülük, maaş üzerindeki sınırlar ve üçüncü kişilere ait malların istihkak yoluyla ayrılması bu aşamada gündeme gelir. Ayrıca borcun kabul edildiği hallerde, taksitlendirme görüşmesi hacizli malın satışını geciktirebileceği için pratik bir çözüm sunar.
Kayıt Disiplini
İcra dosyasının her aşaması tarihiyle birlikte tek bir çizelgede tutulmalıdır. Ödeme yapılmışsa dekont ile dosya numarası eşleştirilmeli; aksi halde ödemenin hangi borca mahsup edildiği ileride tartışma konusu olur.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır. Takip türüne ve dosyanın durumuna göre izlenecek yol ve süreler farklılaşır; ödeme emri elinize ulaştığında vakit kaybetmeden bir hukukçuya danışmanız önerilir.