İş uyuşmazlıklarında hak kaybının büyük bölümü hesaplamadan değil, sürecin yanlış kanaldan başlatılmasından doğar. Bazı talepler için arabuluculuk dava şartıyken bazıları bu kapsamın dışındadır; bir kısım uyuşmazlıkta ise önce kuruma başvurmak gerekir. Aşağıda 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde talep türüne göre mercii haritası verilmektedir.
Hangi Talep Hangi Kanaldan?
- Kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin ve ücret alacakları ile işe iade talepleri bakımından arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır.
- İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri bu dava şartının dışındadır.
- Hizmet tespiti istemlerinde Sosyal Güvenlik Kurumu taraf konumunda olduğundan süreç farklı işler.
- Kurum işlemlerine karşı itirazlarda önce ilgili kuruma başvurulması, sonrasında iş mahkemesine gidilmesi gerekir.
- İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırılık iddiaları ayrıca idari denetim kanalına taşınabilir.
Kıdem Hesabını Ayakta Tutan Veriler
- İşe giriş ve çıkış tarihleri, SGK hizmet dökümüyle karşılaştırmalı olarak çıkarılır.
- Giydirilmiş ücretin hesabı için yol, yemek, prim ve ikramiye gibi düzenli ödemeler belgelenir.
- Aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen süreler ile işyeri devirleri kronolojiye eklenir.
- Fesih bildiriminin tarihi, şekli ve gerekçesi kayıt altına alınır.
- Bordro ve banka ödemeleri arasındaki farklar kalem kalem eşleştirilir.
Fesih Gerekçesi Neden Merkezdedir?
Kıdem tazminatına hak kazanma, feshin kim tarafından ve hangi sebeple yapıldığına bağlıdır. İşçinin haklı nedenle feshi ile istifa, dış görünüş olarak benzese de sonuçları taban tabana zıttır. Bu nedenle fesih anında verilen dilekçenin metni, sonraki tüm dosyayı etkiler. Genel ifadelerle yazılmış bir ayrılma yazısı, ileride haklı neden iddiasını zayıflatabilir.
Arabuluculuk Aşamasını Boşa Harcamamak
Arabuluculuk çoğu zaman formalite gibi görülür; oysa bu aşamada sunulan hesap tablosu ve belgeler, karşı tarafın savunma stratejisini de erken ortaya çıkarır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanaktaki talep kalemlerinin dava dilekçesiyle uyumlu olması, ileride itirazla karşılaşmamak için önemlidir. Anlaşma halinde ise ibra kapsamının hangi alacakları içerdiği açıkça yazılmalıdır.
Zamanaşımı ve Faiz Kalemleri
Her alacak kalemi aynı zamanaşımına ve aynı faiz türüne tabi değildir. Ücret niteliğindeki alacaklarla tazminat niteliğindeki kalemler ayrı başlıklarda hesaplanmalı, faizin hangi tarihten itibaren isteneceği dilekçede belirtilmelidir. Bu ayrım yapılmadığında bilirkişi raporu sonrası ek beyan zorunluluğu doğar.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. İş ilişkisinin süresi, fesih biçimi ve belgelerin durumu sonucu değiştireceğinden, başvuru öncesinde bir iş hukuku uygulayıcısıyla çalışmanız yerinde olur.