İş sözleşmesi feshedilen işçinin işe iade talebi, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile birlikte iki aşamalı bir sürece dönüşmüştür: önce zorunlu arabuluculuk, sonra dava. Bu iki aşama arasındaki geçişte yapılan usule aykırı işlem, feshin geçersizliği ne kadar açık olursa olsun talebin usulden reddine yol açar.
Birinci Takvim: Bir Aylık Arabulucu Başvurusu
4857 sayılı İş Kanunu'na göre iş güvencesi kapsamındaki işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu süre hak düşürücüdür. Başvuru formunda talebin işe iade olarak açıkça belirtilmesi gerekir; yalnızca kıdem ve ihbar tazminatı için yapılan başvuru, işe iade talebi bakımından dava şartını karşılamaz.
Fesih bildiriminin tebliğ tarihi tartışmalıysa, işyerinde tutulan tutanaklar, imza sirkülerindeki tarih ve SGK çıkış bildirgesi birlikte değerlendirilmelidir. Sözlü fesihte sürenin başlangıcı ayrı bir ispat sorunudur.
İkinci Takvim: Son Tutanak ve İki Haftalık Dava Süresi
Taraflar arabuluculukta anlaşamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Uygulamada en çok karşılaşılan kayıp, tutanağın tarihinin geç fark edilmesidir. Ayrıca anlaşmazlık tutanağının aslının veya arabulucu tarafından onaylanmış örneğinin dava dilekçesine eklenmesi gerekir; eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilir.
Yetkili İş Mahkemesi ve Arabuluculukta Yetki İtirazı
- İş uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, davalı işverenin yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir.
- Birden fazla işveren varsa, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde de dava açılabilir.
- Arabuluculuk aşamasında yetki itirazı ileri sürülmüşse, bu itirazın sulh ceza değil, ilgili yerdeki iş mahkemesince değerlendirilmesi gerekir; itirazın kabulü hâlinde büro yeniden görevlendirme yapar ve takvim baştan kurgulanır.
- İşçi aleyhine yapılan yetki sözleşmesi iş hukukunda korumacı yaklaşım nedeniyle geçerli kabul edilmez.
Feshin Geçerliliği: Usul Denetiminin Ağırlığı
İşe iade davasında mahkeme yalnızca feshin sebebini değil, feshin usulünü de denetler. Fesih bildiriminin yazılı yapılmaması, sebebin açık ve kesin biçimde gösterilmemesi, performans veya davranış kaynaklı fesihlerde savunma alınmaması başlı başına geçersizlik sebebi olabilir. İşveren tarafında ise ispat yükü bulunduğundan, uyarı yazıları, tutanaklar ve eğitim kayıtları tarih sırasına göre dosyalanmalıdır.
Kesinleşen işe iade kararından sonra işçinin kanunda öngörülen süre içinde işverene başvurması ayrı bir zorunluluktur; bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir ve kararın pratik sonucu ortadan kalkar.
Değerlendirme
İşe iade sürecinde iki ayrı hak düşürücü takvim aynı anda işler ve ikisi de kısa sürelidir. Bu içerik genel bilgi vermek içindir; fesih bildirimini aldığınız gün süre hesabını bir hukukçuyla teyit etmeniz, sonradan telafisi mümkün olmayan kayıpları önleyebilir.