Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosyanın kaderi çoğu kez dava dilekçesinden önce belirlenir. Kuruma yapılması gereken ön başvurunun atlanması ya da başvurunun yanlış mercie yöneltilmesi, esasa girilmeden sonuç doğuran iki temel usul hatasıdır.
Dava Açmadan Önce Kuruma Başvuru
5510 sayılı Kanun ve diğer sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda, kural olarak dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumu'na başvurulması zorunludur. Kurumun talebi reddetmesi ya da mevzuatta öngörülen süre içinde yanıt vermemesi halinde dava yolu açılır. Hizmet akdine tabi çalışmalar nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur; bu istisnayı bilmeden yapılan gereksiz bekleme de zaman kaybı yaratır.
Arabuluculuk Bu Dosyalarda Devrede mi?
7036 sayılı Kanun'daki dava şartı arabuluculuk, kanuna ya da iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ile tazminat taleplerine ve işe iade istemine ilişkindir. Kurum'a karşı yürütülen sosyal güvenlik uyuşmazlıkları bu kapsamda değildir. Arabuluculuk bürosuna gereksiz başvuru yapmak dosyayı geçersiz kılmaz, ancak süre yönetimini bozar; tersine, işverene karşı ileri sürülen alacak kalemlerinin arabuluculuk dışında bırakılması doğrudan usulden ret sebebidir.
Görev ve Yetki Haritası
- Sigortalılık, hizmet tespiti, prim ve aylık bağlanmasına ilişkin uyuşmazlıklar: iş mahkemesi
- Kurumca uygulanan idari para cezasına yapılan itirazın reddi: idari yargı yolu
- Hizmet tespiti davalarında Kurum'un davada yer alması gereği
- Yetki bakımından davalının dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer ölçütü
İdari para cezası ile prim borcu arasındaki ayrım özellikle önemlidir. Ceza için öngörülen itiraz yolu ile prim tahakkukuna karşı izlenecek yol farklıdır ve biri için verilen dilekçe diğeri bakımından süreyi korumaz.
4857 ve 6331 ile Kesişme
İş kazası ya da meslek hastalığı iddiası bulunan dosyalarda tablo üç katmanlıdır: 4857 kapsamındaki iş ilişkisi, 6331 kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ve 5510 kapsamındaki Kurum işlemleri. Bu katmanların her biri kendi merciine taşınmadığında, tek dilekçeyle açılan dava kısmen usulden reddedilebilir.
Başvuru Öncesi Dosya Düzeni
Sigortalılık dökümü, işyeri sicil bilgileri, Kurum yazışmaları ve tebliğ zarfları tarih sırasıyla tek klasörde toplanmalıdır. Süre hesabı yapılırken tebliğ tarihinin belgeyle kanıtlanabilir olması, sonradan doğacak tartışmayı önler.
Her sigortalılık ilişkisinin kendine özgü kayıtları bulunduğundan bu genel çerçeve dosyanıza doğrudan uyarlanamaz. Kurum yazısını aldıktan sonra süre kısıtı nedeniyle vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.